پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۴۱۲

مرا چشمی‌ست خون‌افشان ز دست آن کمان‌ابرو

مرا چشمی‌ست خون‌افشان ز دست آن کمان‌ابروجهان بس فتنه خواهد دید از آن چشم و از آن ابرو

غلام چشم آن ترکم که در خوابِ خوشِ مستینگارین گلشنش روی است و مشکین سایبان ابرو

هلالی شد تنم زین غم که با طغرا‌ی ابرو‌یشکه باشد مه که بنماید ز طاق آسمان ابرو؟

رقیبان غافل و ما را از آن چشم و جبین هر دمهزاران گونه پیغام است و حاجب در میان، ابرو

روانِ گوشه‌گیران را جبینش طرفه گلزار‌ی‌ستکه بر طرْف سمن‌زارش همی گردد چمان ابرو

دگر حور و پری را کس نگوید با چنین حسنیکه این را این چنین چشم است و آن را آن چنان ابرو

تو کافر‌دل نمی‌بندی نقاب زلف و می‌ترسمکه محرابم بگرداند خم آن دل‌ستان ابرو

اگر چه مرغ زیرک بود حافظ در هوادار‌یبه تیر غمزه صیدش کرد چشم آن کمان‌ابرو

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

گاهی زیرک‌ترین آدم‌ها هم در برابر عشق بی‌دفاع‌اند. با نگاهی کوتاه پیام‌هایی رد و بدل می‌شود؛ حواست به نشانه‌ها باشد.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی با ردیف «ابرو» که همه تصویرهایش حول ابروی یار است. چشمی خون‌افشان دارم از دست آن کمان‌ابرو؛ جهان از آن چشم و آن ابرو فتنه بسیار خواهد دید. بیت سوم تصویری آسمانی دارد: تنم از غم مانند هلال شد؛ با طغرای ابروی او، ماه کیست که از طاق آسمان ابرو نشان دهد؟ بیت چهارم ظریف است: رقیبان غافل‌اند و از آن چشم و پیشانی هر دم هزاران پیغام داریم، و ابرو دربان میان است. بیت پایانی: مرغ زیرک حافظ را تیر غمزه آن کمان‌ابرو صید کرد.

شرح بیت‌ها

بیت ۱مرا چشمی‌ست خون‌افشان ز دست آن کمان‌ابرو / جهان بس فتنه خواهد دید از آن چشم و از آن ابرو

چشمی خون‌افشان دارم از دست آن کمان‌ابرو؛ جهان از آن چشم و آن ابرو فتنه بسیار خواهد دید.

بیت ۲غلام چشم آن ترکم که در خوابِ خوشِ مستی / نگارین گلشنش روی است و مشکین سایبان ابرو

غلام چشم آن ترکم که در خواب خوش مستی، رویش گلشنی نگارین است و ابرو سایبانی مشکین.

بیت ۴رقیبان غافل و ما را از آن چشم و جبین هر دم / هزاران گونه پیغام است و حاجب در میان، ابرو

رقیبان غافل‌اند و از آن چشم و پیشانی هر دم هزار گونه پیغام داریم، و ابرو دربان میان است.

بیت ۷تو کافر‌دل نمی‌بندی نقاب زلف و می‌ترسم / که محرابم بگرداند خم آن دل‌ستان ابرو

تو ای کافردل نقاب زلف را نمی‌بندی و می‌ترسم خم آن ابروی دلستان محرابم را بگرداند.

بیت ۸اگر چه مرغ زیرک بود حافظ در هوادار‌ی / به تیر غمزه صیدش کرد چشم آن کمان‌ابرو

هرچند حافظ در هواداری مرغی زیرک بود، چشم آن کمان‌ابرو با تیر غمزه صیدش کرد.

معنی واژه‌ها

کمان‌ابرو
دارای ابروی کمانی
سایبان
سایه‌بان
طغرا
امضای شاهانه منحنی
حاجب
ابرو؛ و نیز دربان
چمان
خرامان
کافردل
بی‌رحم