پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۳۰ دیوان حافظ

به صوتِ بلبل و قمری اگر ننوشی مِی

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، این غزل دو پند عملی دارد. نخست: از رنگ و بوی بهار ذخیره‌ای بنه، که راهزنان بهمن و دی از پی می‌رسند؛ برای روزهای سخت آماده باش. دوم: بخیل نباش؛ حافظ می‌گوید بخیل بوی خدا را نمی‌شنود، پیاله بگیر و کرم بورز. روزگار چیزی نمی‌دهد که پس نگیرد؛ پس ببخش و از فرومایگان مروت نجوی.

شاه‌بیت فال شما

ذخیره‌ای بنهْ ار رنگ و بویِ فصل بهارکه می‌رسند ز پی، رهزنانِ بهمن و دی

متن کامل غزل

به صوتِ بلبل و قمری اگر ننوشی مِیعلاج کِی کُنمت؟ آخَرالدَواءِ الْکَیْ

ذخیره‌ای بنهْ ار رنگ و بویِ فصل بهارکه می‌رسند ز پی، رهزنانِ بهمن و دی

چو گُل نقاب برافکنْد و مرغ زد هوهومَنهْ ز دست پیاله، چه می‌کُنی؟ هِی‌هِی

شُکوهِ سلطنت و حُسن، کِی ثَباتی داد؟ز تختِ جَم سخنی مانده است و افسرِ کَی

خزینه‌داری میراث‌خوارگان کفر استبه قولِ مطرب و ساقی، به فَتویِ دَف و نِی

زمانه هیچ نبَخشد که باز نستانَدمجو ز سفله مروَّت، که شَیئُهُ لا شَی

نوشته‌اند بر اِیوانِ جَنةُ المَأویٰکه هر که عشوهٔ دُنییِ خرید، وای به وی

سَخا نمانْد، سخن طی کنم، شراب کجاست؟بده به شادیِ روح و روانِ حاتمِ طَی

بخیل، بوی خدا نشنود بیا حافظپیاله گیر و کَرَم وَرز، وَ الضَّمانُ عَلَيّ

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۳۱ است:

لبش می‌بوسم و در می‌کشم میبه آب زندگانی برده‌ام پی

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در بخشندگی و بی‌اعتباری دنیا با عبارت‌های عربی. اگر با آواز بلبل و قمری می ننوشی، چگونه درمانت کنم؟ «آخرین درمان داغ کردن است». بیت دوم پندی عملی است: از رنگ و بوی بهار ذخیره‌ای بنه، که راهزنان بهمن و دی از پی می‌رسند. بیت ششم از ابیات مشهور است: روزگار چیزی نمی‌بخشد که پس نگیرد؛ از فرومایه مروت مجو، که «چیزش هیچ است». بیت پایانی پند بخشش است: بخیل بوی خدا را نمی‌شنود؛ کرم بورز، «ضمانتش با من».

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.