پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۵۲ دیوان حافظ

طُفیلِ هستیِ عشقند آدمیّ و پَری

تعبیر فال

پیام کلی: پند

آدمی و پری طفیل هستی عشق‌اند؛ حافظ می‌گوید ارادتی نشان بده تا سعادتی ببری. پند اصلی فال تو در بیت دوم است: بکوش و از عشق بی‌نصیب مباش، که بنده را به عیب بی‌هنری کسی نمی‌خرد. هنری بیاموز و برای آنچه می‌خواهی آمادگی پیدا کن؛ وقتی آماده دیدن نیستی، جام جم هم سودی ندارد. دعای گوشه‌نشینان هم بلا را می‌گرداند.

شاه‌بیت فال شما

بکوش خواجه و از عشق بی‌نصیب مباشکه بنده را نخرد کس به عیب بی‌هنری

متن کامل غزل

طُفیلِ هستیِ عشقند آدمیّ و پَریارادتی بنما تا سعادتی بِبَری

بکوش خواجه و از عشق بی‌نصیب مباشکه بنده را نخرد کس به عیب بی‌هنری

می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟به عذر نیم‌شبی کوش و گریهٔ سحری

تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین‌کارکه در برابر چشمیّ و غایب از نظری؟

هزار جان مقدّس بسوخت زین غیرتکه هر صباح و مسا شمع مجلس دگری

ز من به حضرت آصف که می‌برد پیغامکه یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟

بیا که وضع جهان را چنان که من دیدمگر امتحان بکنی مِی خوریّ و غم نخوری

کلاه سروریت کج مباد بر سر حُسنکه زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری

به بوی زُلف و رُخت می‌روند و می‌آیندصبا به غالیه ساییّ و گل به جلوه‌گری

چو مستعّد نظر نیستی وصال مجویکه جام جم نکند سود وقت بی‌بصری

دعای گوشه‌نشینان بلا بگرداندچرا به گوشهٔ چشمی به ما نمی‌نگری؟

بیا و سلطنت از ما بخر به مایهٔ حسنوَزین معامله غافل مشو که حیف خوری

طریق عشق طریقی عجب خطرناک استنعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری

به یُمنِ همّتِ حافظ امید هست که بازاَریٰ اُسامِرُ لیلایَ لَیلةَ القَمَری

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۵۳ است:

ای که دایم به خویش مغروریگر تو را عشق نیست معذوری

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی بلند در ستایش عشق و پندهای حکیمانه. آدمی و پری طفیل هستی عشق‌اند؛ ارادتی نشان بده تا سعادتی ببری. بیت دوم پندی است: ای خواجه بکوش و از عشق بی‌نصیب مباش، که بنده را به عیب بی‌هنری کسی نمی‌خرد. بیت یازدهم از ابیات مشهور است: دعای گوشه‌نشینان بلا را می‌گرداند؛ چرا گوشه چشمی به ما نمی‌نگری؟ بیت دهم نیز حکیمانه است: وقتی آمادگی دیدن نداری وصال مجوی، که جام جم در وقت بی‌بصیرتی سودی ندارد. بیت پایانی عربی است: امید هست که باز در شب مهتاب با لیلای خود هم‌سخن شوم.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.