حافظ · غزل شماره ۴۵۲
طُفیلِ هستیِ عشقند آدمیّ و پَری
طُفیلِ هستیِ عشقند آدمیّ و پَریارادتی بنما تا سعادتی بِبَری
بکوش خواجه و از عشق بینصیب مباشکه بنده را نخرد کس به عیب بیهنری
می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟به عذر نیمشبی کوش و گریهٔ سحری
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرینکارکه در برابر چشمیّ و غایب از نظری؟
هزار جان مقدّس بسوخت زین غیرتکه هر صباح و مسا شمع مجلس دگری
ز من به حضرت آصف که میبرد پیغامکه یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟
بیا که وضع جهان را چنان که من دیدمگر امتحان بکنی مِی خوریّ و غم نخوری
کلاه سروریت کج مباد بر سر حُسنکه زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری
به بوی زُلف و رُخت میروند و میآیندصبا به غالیه ساییّ و گل به جلوهگری
چو مستعّد نظر نیستی وصال مجویکه جام جم نکند سود وقت بیبصری
دعای گوشهنشینان بلا بگرداندچرا به گوشهٔ چشمی به ما نمینگری؟
بیا و سلطنت از ما بخر به مایهٔ حسنوَزین معامله غافل مشو که حیف خوری
طریق عشق طریقی عجب خطرناک استنعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری
به یُمنِ همّتِ حافظ امید هست که بازاَریٰ اُسامِرُ لیلایَ لَیلةَ القَمَری
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
برای رسیدن به هر چیز ارزشمند، اول باید آمادگیاش را پیدا کنی. بکوش و هنری بیاموز؛ دعای گوشهنشینان را هم دریغ نکن.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی بلند در ستایش عشق و پندهای حکیمانه. آدمی و پری طفیل هستی عشقاند؛ ارادتی نشان بده تا سعادتی ببری. بیت دوم پندی است: ای خواجه بکوش و از عشق بینصیب مباش، که بنده را به عیب بیهنری کسی نمیخرد. بیت یازدهم از ابیات مشهور است: دعای گوشهنشینان بلا را میگرداند؛ چرا گوشه چشمی به ما نمینگری؟ بیت دهم نیز حکیمانه است: وقتی آمادگی دیدن نداری وصال مجوی، که جام جم در وقت بیبصیرتی سودی ندارد. بیت پایانی عربی است: امید هست که باز در شب مهتاب با لیلای خود همسخن شوم.
شرح بیتها
بیت ۱طُفیلِ هستیِ عشقند آدمیّ و پَری / ارادتی بنما تا سعادتی بِبَری
آدمی و پری طفیل هستی عشقاند؛ ارادتی نشان بده تا سعادتی ببری.
بیت ۲بکوش خواجه و از عشق بینصیب مباش / که بنده را نخرد کس به عیب بیهنری
ای خواجه بکوش و از عشق بینصیب مباش، که بنده را به عیب بیهنری کسی نمیخرد.
بیت ۳می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟ / به عذر نیمشبی کوش و گریهٔ سحری
باده صبحگاهی و خواب شیرین سحر تا کی؟ به عذرخواهی نیمهشب و گریه سحرگاه بکوش.
بیت ۱۰چو مستعّد نظر نیستی وصال مجوی / که جام جم نکند سود وقت بیبصری
وقتی آمادگی نظر نداری وصال مجوی، که جام جم در وقت بیبصیرتی سودی ندارد.
بیت ۱۱دعای گوشهنشینان بلا بگرداند / چرا به گوشهٔ چشمی به ما نمینگری؟
دعای گوشهنشینان بلا را میگرداند؛ چرا گوشه چشمی به ما نمینگری؟
معنی واژهها
- طفیل
- وابسته، زیر سایه
- ارادت
- دلبستگی
- بیهنری
- نداشتن هنر
- لعبت
- عروسک، زیبارو
- صباح و مسا
- صبح و شام
- مستعد
- آماده
- نعوذبالله
- پناه بر خدا