پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۵۵ دیوان حافظ

عمر بگذشت به بی‌حاصلی و بوالهوسی

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

ای صاحب فال، از مشهورترین هشدارهای دیوان پیام فال توست: «کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش؛ وه که بس بی‌خبر از غلغل چندین جرسی». بیدار شو و از فرصت‌هایی که می‌گذرند غافل نمان. حافظ در بیت هفتم می‌گوید تو پرنده‌ای هستی که برای قفس ساخته نشده؛ بال بگشا و از شاخه طوبی آواز بخوان. از استعدادت استفاده کن.

شاه‌بیت فال شما

کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیشوه که بس بی‌خبر از غلغل چندین جرسی

متن کامل غزل

عمر بگذشت به بی‌حاصلی و بوالهوسیای پسر جام مِی‌ام ده که به پیری برسی

چه شکرهاست در این شهر که قانع شده‌اندشاه‌بازانِ طریقت به مقامِ مگسی

دوش در خیل غلامان درش می‌رفتمگفت: «ای عاشق بیچاره تو باری چه کسی؟»

با دل خون‌شده چون نافه خوشش باید بودهر که مشهور جهان گشت به مشکین‌نفسی

لمع البرق مِن الطّور و آنَستُ بهِفلَعَلّی لک آتٍ بشهابٍ قبسِ

کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیشوه که بس بی‌خبر از غلغل چندین جرسی

بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زنحیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی

تا چو مجمر نفسی دامن جانان گیرمجان نهادیم بر آتش ز پی خوش‌نفسی

چند پوید به هوای تو ز هر سو حافظیَسَر الله طریقاً بکَ یا ملتمِسی

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۵۶ است:

نوبهار است در آن کوش که خوش‌دل باشیکه بسی گُل بدمد باز و تو در گِل باشی

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در حسرت عمر و بیداری. عمر به بی‌حاصلی و هوسبازی گذشت؛ ای پسر، جام می‌ام بده تا به پیری برسی. بیت دوم نقد اجتماعی است: در این شهر چه شکرهاست که شاهبازان طریقت به جایگاه مگسی قانع شده‌اند. بیت پنجم عربی و اشاره به داستان موسی است: برق از طور درخشید و آن را دیدم؛ شاید برایت پاره آتشی بیاورم. بیت ششم از مشهورترین ابیات دیوان است: کاروان رفت و تو در خوابی و بیابان در پیش؛ چه بی‌خبری از بانگ این همه زنگ کاروان!

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.