پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۷۳ دیوان حافظ

وقت را غنیمت دان آن قدر که بتْوانی

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، از مشهورترین غزل‌های دیوان پیام فال توست: «وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی؛ حاصل از حیات ای جان، این دم است تا دانی». حاصل زندگی همین لحظه است. پند دیگر این غزل را هم به یاد داشته باش: ای عاقل، کاری مکن که پشیمانی بیاورد. و درد پنهانت را فقط با کسی بگو که محرم است؛ با طبیب نامحرم نمی‌توان گفت.

شاه‌بیت فال شما

وقت را غنیمت دان آن قدر که بتْوانیحاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

متن کامل غزل

وقت را غنیمت دان آن قدر که بتْوانیحاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

کام‌بخشیِ گردون عمر در عوض داردجهد کن که از دولت دادِ عیش بستانی

باغبان چو من زین جا بگذرم حرامت بادگر به جای من سروی غیر دوست بنشانی

زاهد پشیمان را ذوق باده خواهد کشتعاقلا! مکن کاری کآورد پشیمانی

محتسب نمی‌داند این قدر که صوفی راجنس خانگی باشد همچو لعل رمانی

با دعای شب‌خیزان ای شکردهان مستیزدر پناه یک اسم است خاتم سلیمانی

پند عاشقان بشنو و از در طرب بازآکاین همه نمی‌ارزد شغل عالم فانی

یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمیکز غمش عجب بینم حال پیر کنعانی

پیش زاهد از رندی دم مزن که نتوان گفتبا طبیب نامحرم حال درد پنهانی

می‌روی و مژگانت خون خلق می‌ریزدتیز می‌روی جانا ترسمت فرومانی

دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکنابروی کماندارت می‌برد به پیشانی

جمع کن به احسانی حافظ پریشان راای شکنج گیسویت مجمع پریشانی

گر تو فارغی از ما ای نگار سنگین‌دلحال خود بخواهم گفت پیش آصف ثانی

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۷۴ است:

هواخواه توام جانا و می‌دانم که می‌دانیکه هم نادیده می‌بینی و هم ننوشته می‌خوانی

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

از مشهورترین غزل‌های حافظ در غنیمت شمردن وقت. وقت را تا آن‌جا که می‌توانی غنیمت بدان؛ ای جان، اگر بدانی، حاصل زندگی همین دم است. بیت دوم پندی ژرف است: کام‌بخشی آسمان در عوض عمر است؛ بکوش که از دولت داد شادی را بستانی. بیت چهارم پندی مشهور است: ای عاقل، کاری مکن که پشیمانی بیاورد. بیت هشتم تمثیل یعقوب است: یوسف عزیزم رفت؛ ای برادران رحمی. بیت نهم پند رازداری است: نمی‌توان حال درد پنهان را با طبیب نامحرم گفت.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.