حافظ · غزل شماره ۴۷۴
هواخواه توام جانا و میدانم که میدانی
هواخواه توام جانا و میدانم که میدانیکه هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی
ملامتگو چه دریابد میان عاشق و معشوق؟نبیند چشم نابینا خصوص اسرار پنهانی
بیفشان زلف و صوفی را به پابازی و رقص آورکه از هر رقعهٔ دلقش هزاران بت بیفشانی
گشادِ کار مشتاقان در آن ابروی دلبند استخدا را یک نفس بنشین گره بگشا ز پیشانی
ملک در سجدهٔ آدم زمین بوس تو نیت کردکه در حُسن تو لطفی دید بیش از حد انسانی
چراغ افروز چشم ما نسیم زلف جانان استمباد این جمع را یا رب غم از باد پریشانی
دریغا عیش شبگیری که در خواب سحر بگذشتندانی قدر وقت ای دل مگر وقتی که درمانی
ملول از همرهان بودن طریق کاردانی نیستبکش دشواری منزل به یاد عهد آسانی
خیال چنبر زلفش فریبت میدهد حافظ«نگر تا حلقهٔ اقبال ناممکن نجنبانی»
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
کسی که دوستت دارد، نگفتههایت را هم میفهمد. قدر وقت را پیش از آنکه دیر شود بدان و در سختی از همراهانت دلزده نشو.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
از مشهورترین غزلهای حافظ. جانا، هواخواه توام و میدانم که میدانی، که هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی. بیت دوم پندی درباره ملامتگران است: ملامتگر از میان عاشق و معشوق چه درمییابد؟ چشم نابینا بهویژه اسرار پنهان را نمیبیند. بیت هفتم از ابیات مشهور است: دریغا شادی شبانه که در خواب سحر گذشت؛ ای دل، قدر وقت را نمیدانی مگر وقتی که درمانده شوی. بیت هشتم پندی عملی است: از همراهان ملول بودن راه کاردانی نیست.
شرح بیتها
بیت ۱هواخواه توام جانا و میدانم که میدانی / که هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی
جانا، هواخواه توام و میدانم که میدانی، که هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی.
بیت ۲ملامتگو چه دریابد میان عاشق و معشوق؟ / نبیند چشم نابینا خصوص اسرار پنهانی
ملامتگر از میان عاشق و معشوق چه درمییابد؟ چشم نابینا بهویژه اسرار پنهان را نمیبیند.
بیت ۴گشادِ کار مشتاقان در آن ابروی دلبند است / خدا را یک نفس بنشین گره بگشا ز پیشانی
گشایش کار مشتاقان در آن ابروی دلبند است؛ به خاطر خدا یک نفس بنشین و گره از پیشانی بگشا.
بیت ۷دریغا عیش شبگیری که در خواب سحر بگذشت / ندانی قدر وقت ای دل مگر وقتی که درمانی
دریغا شادی شبانه که در خواب سحر گذشت؛ ای دل، قدر وقت را نمیدانی مگر وقتی درمانده شوی.
بیت ۸ملول از همرهان بودن طریق کاردانی نیست / بکش دشواری منزل به یاد عهد آسانی
از همراهان ملول بودن راه کاردانی نیست؛ دشواری منزل را به یاد روزگار آسانی تحمل کن.
معنی واژهها
- هواخواه
- دوستدار
- ملامتگو
- سرزنشگر
- رقعه
- وصله
- دلق
- خرقه
- ملک
- فرشته
- شبگیر
- شبانه تا سحر
- چنبر
- حلقه