پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۸۴ دیوان حافظ

تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، تو پاکدل و پاک‌نهادی؛ پند اصلی فال تو در بیت دهم است: «نازنینی چو تو پاکیزه‌دل و پاک‌نهاد، بهتر آن است که با مردم بد ننشینی». همنشینانت را با دقت انتخاب کن. حافظ یادآوری می‌کند که بسیاری از فتنه‌ها را از خودبینی می‌بینیم. ادب و شرم تو را بزرگ کرده است؛ آفرین بر تو که شایسته صد چندین هستی.

شاه‌بیت فال شما

نازنینی چو تو پاکیزه‌دل و پاک‌نهادبهتر آن است که با مردمِ بد ننشینی

متن کامل غزل

تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینیور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی

به خدایی که تویی بندهٔ بگزیدهٔ اوکه بر این چاکر دیرینه کسی نگزینی

گر امانت به سلامت ببرم باکی نیستبی‌دلی سهل بود گر نَبُوَد بی‌دینی

ادب و شرم تو را خسرو مه‌رویان کردآفرین بر تو که شایستهٔ صد چندینی

عجب از لطف تو ای گل که نشستی با خارظاهراً مصلحت وقت در آن می‌بینی

صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟عاشقان را نبود چاره به جز مسکینی

باد صبحی به هوایت ز گلستان برخاستکه تو خوش‌تر ز گل و تازه‌تر از نسرینی

شیشه‌بازیِ سِرشکم نگری از چپ و راستگر بر این منظر بینش نفسی بنشینی

سخنی بی‌غرض از بندهٔ مخلص بشنوای که منظور بزرگان حقیقت بینی

نازنینی چو تو پاکیزه‌دل و پاک‌نهادبهتر آن است که با مردمِ بد ننشینی

سیل این اشک روان صبر و دل حافظ بردبَلَغَ الطّاقَةَ یا مُقلَةَ عَینی بِیني

تو بدین نازکی و سرکشی ای شمع چگللایق بندگی خواجه جلال‌الدینی

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۸۵ است:

ساقیا سایهٔ ابر است و بهار و لب جویمن نگویم چه کن ار اهل دلی خود تو بگوی

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی پندآموز که به ستایش خواجه جلال‌الدین تورانشاه می‌انجامد. مگر بر لب آبی با هوس بنشینی، وگرنه هر فتنه‌ای که ببینی همه را از خودبینی می‌بینی. بیت پنجم تأملی ظریف است: ای گل، در شگفتم از لطفت که با خار نشستی؛ گویا مصلحت وقت را در آن می‌بینی. بیت ششم صبر عاشق است: عاشقان جز فروتنی چاره‌ای ندارند. بیت دهم از مشهورترین پندهای دیوان است: نازنینی مانند تو که پاکدل و پاک‌نهادی، بهتر است با مردم بد ننشینی.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.