حافظ · غزل شماره ۴۸۴
تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی
تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینیور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی
به خدایی که تویی بندهٔ بگزیدهٔ اوکه بر این چاکر دیرینه کسی نگزینی
گر امانت به سلامت ببرم باکی نیستبیدلی سهل بود گر نَبُوَد بیدینی
ادب و شرم تو را خسرو مهرویان کردآفرین بر تو که شایستهٔ صد چندینی
عجب از لطف تو ای گل که نشستی با خارظاهراً مصلحت وقت در آن میبینی
صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟عاشقان را نبود چاره به جز مسکینی
باد صبحی به هوایت ز گلستان برخاستکه تو خوشتر ز گل و تازهتر از نسرینی
شیشهبازیِ سِرشکم نگری از چپ و راستگر بر این منظر بینش نفسی بنشینی
سخنی بیغرض از بندهٔ مخلص بشنوای که منظور بزرگان حقیقت بینی
نازنینی چو تو پاکیزهدل و پاکنهادبهتر آن است که با مردمِ بد ننشینی
سیل این اشک روان صبر و دل حافظ بردبَلَغَ الطّاقَةَ یا مُقلَةَ عَینی بِیني
تو بدین نازکی و سرکشی ای شمع چگللایق بندگی خواجه جلالالدینی
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
ادب و شرم تو را بزرگ میکند. تو پاکدلی؛ همنشینانت را با دقت انتخاب کن و بسیاری از فتنهها را از خودبینی بدان.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی پندآموز که به ستایش خواجه جلالالدین تورانشاه میانجامد. مگر بر لب آبی با هوس بنشینی، وگرنه هر فتنهای که ببینی همه را از خودبینی میبینی. بیت پنجم تأملی ظریف است: ای گل، در شگفتم از لطفت که با خار نشستی؛ گویا مصلحت وقت را در آن میبینی. بیت ششم صبر عاشق است: عاشقان جز فروتنی چارهای ندارند. بیت دهم از مشهورترین پندهای دیوان است: نازنینی مانند تو که پاکدل و پاکنهادی، بهتر است با مردم بد ننشینی.
شرح بیتها
بیت ۱تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی / ور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی
مگر بر لب آبی با هوس بنشینی، وگرنه هر فتنهای که ببینی همه از خودبینی است.
بیت ۴ادب و شرم تو را خسرو مهرویان کرد / آفرین بر تو که شایستهٔ صد چندینی
ادب و شرم تو را پادشاه ماهرویان کرد؛ آفرین بر تو که شایسته صد چندان هستی.
بیت ۵عجب از لطف تو ای گل که نشستی با خار / ظاهراً مصلحت وقت در آن میبینی
ای گل، در شگفتم از لطفت که با خار نشستی؛ گویا مصلحت وقت را در آن میبینی.
بیت ۶صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟ / عاشقان را نبود چاره به جز مسکینی
اگر صبر بر جور رقیبت نکنم چه کنم؟ عاشقان را جز فروتنی چارهای نیست.
بیت ۱۰نازنینی چو تو پاکیزهدل و پاکنهاد / بهتر آن است که با مردمِ بد ننشینی
نازنینی مانند تو که پاکدل و پاکنهادی، بهتر است با مردم بد ننشینی.
معنی واژهها
- خودبینی
- خودپسندی
- امانت
- دین و دل سپرده
- خسرو مهرویان
- پادشاه زیبارویان
- مسکینی
- فروتنی
- شیشهبازی
- بازی شیشهوار اشک
- منظر بینش
- جایگاه دیدن
- چگل
- شهری مشهور به زیبارویان