پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۸۹ دیوان حافظ

ای در رخ تو پیدا انوار پادشاهی

تعبیر فال

پیام کلی: پند

هیچ‌کس بی‌خطا نیست؛ حافظ در بیتی مشهور می‌گوید: جایی که برق گناه بر آدم برگزیده زد، ما را چگونه ادعای بی‌گناهی زیبنده است؟ فال تو پند می‌دهد که ادعای بی‌عیبی نکنی و دیگران را هم برای خطاهایشان سخت داوری نکنی. خودپسندی را از دلت بشوی؛ حافظ می‌خواهد خرقه‌ها را از عجب بشوید. به بخشش بزرگان امیدوار باش.

شاه‌بیت فال شما

جایی که برق عصیان بر آدم صفی زدما را چگونه زیبد دعویِ بی‌گناهی؟

متن کامل غزل

ای در رخ تو پیدا انوار پادشاهیدر فکرت تو پنهان صد حکمت الهی

کلک تو بارک الله بر ملک و دین گشادهصد چشمه آب حیوان از قطرهٔ سیاهی

بر اهرمن نتابد انوار اسم اعظمملک آن توست و خاتم فرمای هر چه خواهی

در حکمت سلیمان هر کس که شک نمایدبر عقل و دانش او خندند مرغ و ماهی

باز ار چه گاه گاهی بر سر نهد کلاهیمرغان قاف دانند آیین پادشاهی

تیغی که آسمانش از فیض خود دهد آبتنها جهان بگیرد بی منّت سپاهی

کلک تو خوش نویسد در شأن یار و اغیارتعویذ جان‌فزایی افسون عمرکاهی

ای عنصر تو مخلوق از کیمیای عزّتو ای دولت تو ایمن از وَصمت تباهی

ساقی بیار آبی از چشمهٔ خراباتتا خرقه‌ها بشوییم از عُجب خانقاهی

عمری‌ست پادشاها کز می تهی‌ست جامماینک زِ بنده دعوی، وَز محتسب گواهی

گَر پرتوی زِ تیغت، بر کان و معدن افتدیاقوت سرخ‌رو را بخشند رنگ کاهی

دانم دلت ببخشد بر عجز شب‌نشینانگر حال بنده پرسی از باد صبحگاهی

جایی که برق عصیان بر آدم صفی زدما را چگونه زیبد دعویِ بی‌گناهی؟

حافظ چو پادشاهت گهگاه می‌برد نامرنجش ز بخت منما بازآ به عذرخواهی

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۹۰ است:

در همه دِیر مغان نیست چو من شیداییخرقه جایی گرو باده و دفْتر جایی

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در ستایش پادشاهی دانا با پندی مشهور در فروتنی. ای که انوار پادشاهی در رخت پیداست و صد حکمت الهی در اندیشه‌ات پنهان. بیت دوم ستایش قلم است: آفرین، قلم تو از قطره‌ای سیاهی صد چشمه آب حیات بر ملک و دین گشوده است. بیت پنجم تمثیل باز است: هرچند باز گاه‌گاهی کلاهی بر سر می‌نهد، مرغان قاف آیین پادشاهی را می‌دانند. بیت سیزدهم از مشهورترین ابیات دیوان است: جایی که برق گناه بر آدم برگزیده زد، ما را چگونه ادعای بی‌گناهی زیبد؟

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.