حافظ · غزل شماره ۴۹۰
در همه دِیر مغان نیست چو من شیدایی
در همه دِیر مغان نیست چو من شیداییخرقه جایی گرو باده و دفْتر جایی
دل که آیینه شاهیست غباری دارداز خدا میطلبم صحبت روشنرایی
کردهام توبه به دست صنم بادهفروشکه دگَر مِی نخورم بی رخِ بزمآرایی
نرگس اَر لاف زد از شیوه چشمِ تو مَرَنجنروند اهل نظر از پی نابینایی
شرحِ این قصه مگر شمع بَرآرَد به زبانوَرنَه پروانه ندارد به سخن، پروایی
جویها بستهام از دیده به دامان که مگردر کنارم بنشانند سَهیبالایی
کشتی باده بیاور که مرا بی رخِ دوستگشت هر گوشه چشم از غمِ دل، دریایی
سخن غیر مگو با منِ معشوقهپرستکَز وِی و جامِ مِیام نیست به کَس پروایی
این حدیثم چه خوش آمد که سحرگه میگفتبر درِ میکدهای، با دَف و نِی، ترسایی
«گر مسلمانی از این است که حافظ داردآه اگر از پی امروز بُوَد فردایی»
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
دلت غباری گرفته؛ همنشینی با آدمهای روشناندیش آن را پاک میکند. به ادعاهای بیپایه اهمیت نده.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در شیدایی و نقد ظاهرسازی. در همه دیر مغان شیدایی مانند من نیست؛ خرقه جایی گرو باده است و دفتر جایی دیگر. بیت دوم دعایی است: دل که آینه شاهی است غباری دارد؛ از خدا همنشینی روشنرایی میطلبم. بیت چهارم پندی ظریف است: اگر نرگس از شیوه چشم تو لاف زد مرنج؛ اهل نظر دنبال نابینایی نمیروند. بیت پایانی از مشهورترین ابیات طنزآمیز دیوان است که از زبان ترسایی (مسیحی) نقل میشود: اگر مسلمانی این است که حافظ دارد، آه اگر پس از امروز فردایی باشد.
شرح بیتها
بیت ۱در همه دِیر مغان نیست چو من شیدایی / خرقه جایی گرو باده و دفْتر جایی
در همه دیر مغان شیدایی مانند من نیست؛ خرقه جایی گرو باده است و دفتر جایی دیگر.
بیت ۲دل که آیینه شاهیست غباری دارد / از خدا میطلبم صحبت روشنرایی
دل که آینه شاهی است غباری دارد؛ از خدا همنشینی روشنرایی میطلبم.
بیت ۴نرگس اَر لاف زد از شیوه چشمِ تو مَرَنج / نروند اهل نظر از پی نابینایی
اگر نرگس از شیوه چشم تو لاف زد مرنج؛ اهل نظر دنبال نابینایی نمیروند.
بیت ۷کشتی باده بیاور که مرا بی رخِ دوست / گشت هر گوشه چشم از غمِ دل، دریایی
کشتی باده بیاور، که بی روی دوست هر گوشه چشمم از غم دل دریایی شد.
بیت ۱۰«گر مسلمانی از این است که حافظ دارد / آه اگر از پی امروز بُوَد فردایی»
اگر مسلمانی این است که حافظ دارد، آه اگر پس از امروز فردایی باشد.
معنی واژهها
- دیر مغان
- میکده
- شیدا
- شیفته
- روشنرای
- روشناندیش
- صنم
- معشوق
- پروا
- اعتنا
- سهیبالا
- راستقامت
- ترسا
- مسیحی