پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۹ دیوان حافظ

روضهٔ خُلدِ برین خلوتِ درویشان است

تعبیر فال

پیام کلی: پند

این فال از ارزش واقعی سخن می‌گوید: بزرگی در ثروت و مقام نیست، در آزادگی، فروتنی و دل بزرگ است. حافظ همنشینی با درویشان وارسته را کیمیایی می‌داند که دل سیاه را زر می‌کند. فال تو پند می‌دهد با کسانی همنشین شوی که دلشان بزرگ است و از غرور بپرهیزی. دولتی که بر پایه نیکی باشد، بیم زوال ندارد.

شاه‌بیت فال شما

آن چه زر می‌شود از پرتو آن، قلبِ سیاهکیمیاییست که در صحبتِ درویشان است

متن کامل غزل

روضهٔ خُلدِ برین خلوتِ درویشان استمایهٔ مُحتشمی، خدمتِ درویشان است

گَنج عُزلت که طِلِسماتِ عجایب داردفتحِ آن در نظرِ رحمتِ درویشان است

قصرِ فردوس که رضوانش به دَربانی رفتمَنظَری از چمنِ نُزهَتِ درویشان است

آن چه زر می‌شود از پرتو آن، قلبِ سیاهکیمیاییست که در صحبتِ درویشان است

آن که پیشش بِنَهَد تاجِ تکبر، خورشیدکبریاییست که در حِشمتِ درویشان است

دولتی را که نباشد غم از آسیبِ زَوالبی‌تَکَلُف بشنو، دولتِ درویشان است

خسروان، قبلهٔ حاجاتِ جهانند ولیسببش بندگیِ حضرتِ درویشان است

رویِ مقصود که شاهان به دعا می‌طَلبندمَظهَرَش آینهٔ طَلعَتِ درویشان است

از کران تا به کران، لشکر ظُلم است ولیاز اَزَل تا به اَبَد، فرصتِ درویشان است

ای توانگر مَفُروش این همه نِخوَت که تو راسر و زر در کَنَفِ همتِ درویشان است

گنجِ قارون که فرو می‌شود از قَهر هنوزخوانده باشی که هم از غِیرتِ درویشان است

حافظ ار آبِ حیاتِ اَزَلی می‌خواهیمَنبَعَش خاکِ درِ خلوتِ درویشان است

من غلامِ نظرِ آصِفِ عهدم کو راصورتِ خواجگی و سیرتِ درویشان است

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۵۰ است:

به دامِ زلفِ تو دل مبتلایِ خویشتن استبکُش به غمزه که اینَش سزایِ خویشتن است

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی مشهور در ستایش درویشان با ردیف «درویشان است». حافظ باغ بهشت برین را خلوت درویشان و مایه بزرگی را خدمت به آنان می‌داند. در این غزل «درویش» نماد وارستگی و آزادگی است: کیمیای صحبت درویشان دل سیاه را زر می‌کند و دولت آنان بیم زوال ندارد. غزل هشداری است به توانگران مغرور و در پایان وزیری را می‌ستاید که «صورت خواجگی و سیرت درویشان» دارد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.