حافظ · غزل شماره ۴۹
روضهٔ خُلدِ برین خلوتِ درویشان است
روضهٔ خُلدِ برین خلوتِ درویشان استمایهٔ مُحتشمی، خدمتِ درویشان است
گَنج عُزلت که طِلِسماتِ عجایب داردفتحِ آن در نظرِ رحمتِ درویشان است
قصرِ فردوس که رضوانش به دَربانی رفتمَنظَری از چمنِ نُزهَتِ درویشان است
آن چه زر میشود از پرتو آن، قلبِ سیاهکیمیاییست که در صحبتِ درویشان است
آن که پیشش بِنَهَد تاجِ تکبر، خورشیدکبریاییست که در حِشمتِ درویشان است
دولتی را که نباشد غم از آسیبِ زَوالبیتَکَلُف بشنو، دولتِ درویشان است
خسروان، قبلهٔ حاجاتِ جهانند ولیسببش بندگیِ حضرتِ درویشان است
رویِ مقصود که شاهان به دعا میطَلبندمَظهَرَش آینهٔ طَلعَتِ درویشان است
از کران تا به کران، لشکر ظُلم است ولیاز اَزَل تا به اَبَد، فرصتِ درویشان است
ای توانگر مَفُروش این همه نِخوَت که تو راسر و زر در کَنَفِ همتِ درویشان است
گنجِ قارون که فرو میشود از قَهر هنوزخوانده باشی که هم از غِیرتِ درویشان است
حافظ ار آبِ حیاتِ اَزَلی میخواهیمَنبَعَش خاکِ درِ خلوتِ درویشان است
من غلامِ نظرِ آصِفِ عهدم کو راصورتِ خواجگی و سیرتِ درویشان است
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
ارزش واقعی در ثروت و مقام نیست، در آزادگی و فروتنی است. با کسانی همنشین شو که دلشان بزرگ است؛ همنشینی با آنان مثل کیمیا تو را هم بهتر میکند.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی مشهور در ستایش درویشان با ردیف «درویشان است». حافظ باغ بهشت برین را خلوت درویشان و مایه بزرگی را خدمت به آنان میداند. در این غزل «درویش» نماد وارستگی و آزادگی است: کیمیای صحبت درویشان دل سیاه را زر میکند و دولت آنان بیم زوال ندارد. غزل هشداری است به توانگران مغرور و در پایان وزیری را میستاید که «صورت خواجگی و سیرت درویشان» دارد.
شرح بیتها
بیت ۱روضهٔ خُلدِ برین خلوتِ درویشان است / مایهٔ مُحتشمی، خدمتِ درویشان است
باغ بهشت برین، خلوت درویشان است و مایه شکوه و بزرگی، خدمت به آنان.
بیت ۴آن چه زر میشود از پرتو آن، قلبِ سیاه / کیمیاییست که در صحبتِ درویشان است
کیمیایی که دل سیاه را از پرتو خود زر میکند، در همنشینی با درویشان است.
بیت ۶دولتی را که نباشد غم از آسیبِ زَوال / بیتَکَلُف بشنو، دولتِ درویشان است
دولتی که بیم زوال ندارد، بیتکلف بگویم، دولت درویشان است.
بیت ۱۰ای توانگر مَفُروش این همه نِخوَت که تو را / سر و زر در کَنَفِ همتِ درویشان است
ای توانگر، اینهمه غرور مفروش، که سر و زرت در سایه همت درویشان است.
معنی واژهها
- روضه خلد
- باغ بهشت
- محتشمی
- شکوه و بزرگی
- عزلت
- گوشهنشینی
- رضوان
- دربان بهشت
- نزهت
- خرمی، پاکیزگی
- نخوت
- غرور
- کنف
- پناه، سایه