پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۹۴ دیوان حافظ

اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآیی

تعبیر فال

پیام کلی: بشارت

ای صاحب فال، این غزل با امیدی روشن پایان می‌یابد: «حافظ، مکن اندیشه که آن یوسف مه‌رو بازآید و از کلبه احزان به درآیی». نگران نباش؛ آنچه از دست رفته بازمی‌گردد و از روزهای اندوه بیرون می‌آیی. حافظ می‌گوید در شب تیره هجران جانم به لب رسید، وقت است که مانند ماه تابان درآیی. مانند صبح، پس از انتظار، خورشید طلوع می‌کند.

شاه‌بیت فال شما

حافِظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَه‌روبازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!

متن کامل غزل

اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآییهر جا که رَوی، زود، پَشیمان به دَرآیی

هُش دار که گَر وَسْوَسِهٔ عَقْل کُنی گوشآدَم‌صِفَت از روضِهٔ رِضْوان به دَرآیی

شایَد که به آبی، فَلَکَت، دَسْت نَگیردگر تِشْنِه‌لَب از چَشْمِهٔ حِیوان به دَرآیی

جان می‌دَهم از حَسْرَتِ دیدارِ تو، چون صُبْحباشَد که چو خورشید درخشان به دَرآیی

چَنْدان، چو صَبا بَر تو گُمارم دَمِ هِمَّتکز غُنْچِه چو گُل، خُرَّم و خَنْدان به دَرآیی

در تیره‌شَبِ هِجْرِ تو، جانَم به لَب آمَدوَقْت است که همچون مَهِ تابان به دَرآیی

بَر رَهْگُذَرَت بَسْتِه‌ام از دیده، دو صَد جویتا بو که تو چون سَرْوِ خُرامان به دَرآیی

حافِظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَه‌روبازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۹۵ است:

مِی خواه و گُل‌اَفشان کن، از دَهر چه می‌جویی؟این گفت سَحرگَه گُل، بلبل! تو چه می‌گویی؟

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در هشدار به دل و امید به بازگشت یوسف. ای دل، اگر از آن چاه زنخدان بیرون آیی، هر جا بروی زود پشیمان بازمی‌گردی. بیت دوم هشداری عرفانی است: هوشیار باش که اگر به وسوسه عقل گوش دهی، مانند آدم از باغ بهشت بیرون می‌افتی. بیت ششم امیدبخش است: در شب تاریک هجرت جانم به لب رسید؛ وقت است که مانند ماه تابان بیرون آیی. بیت پایانی از امیدبخش‌ترین ابیات دیوان است: حافظ، نگران مباش، آن یوسف ماه‌رو بازمی‌آید و تو از کلبه احزان بیرون می‌آیی.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.