پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۴۹۵

مِی خواه و گُل‌اَفشان کن، از دَهر چه می‌جویی؟

مِی خواه و گُل‌اَفشان کن، از دَهر چه می‌جویی؟این گفت سَحرگَه گُل، بلبل! تو چه می‌گویی؟

مَسْنَد به گُلستان بَر، تا شاهد و ساقی رالَب گیری و رُخ بوسی، مِی نوشی و گُل بویی

شمشاد، خُرامان کُن وآهنگِ گُلِسْتان کُنتا سَرو بیآموزد از قَدِّ تو، دل‌جویی

تا غنچهٔ خندانت، دولت به که خواهد دادای شاخِ گُلِ رعنا، از بهرِ که می‌رویی؟

امروز که بازارت، پرجوش خریدار استدریاب و بِنِه گنجی از مایهٔ نیکویی

چون شمع، نکورویی در رهگذرِ باد استطرْفِ هنری بَربَند از شمعِ نکورویی

آن طُرِّه که هر جَعْدَش، صد نافهٔ چین اَرْزَدخوش بودی اگر بودی بوییش ز خوش‌خویی

هر مُرغ به دستانی در گلشنِ شاه آمدبلبل به نواسازی، حافظ به غزل‌گویی

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

امروز که فرصت و توانایی داری، نیکی کن و گنجی از کار خوب بیندوز. زیبایی و فرصت گذرایند؛ هر کس با هنر خودش به گلشن زندگی می‌آید.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

آخرین غزل دیوان در تصحیح غنی و قزوینی، گفت‌وگویی میان گل و بلبل. سحرگاه گل گفت: می بخواه و گل بیفشان، از روزگار چه می‌جویی؟ بلبل، تو چه می‌گویی؟ بیت پنجم از ارزشمندترین پندهای دیوان است: امروز که بازارت پر از خریدار است، دریاب و از سرمایه نیکی گنجی بنه. بیت ششم تمثیل شمع است: زیبایی مانند شمع در گذرگاه باد است؛ از شمع زیبارویی بهره‌ای از هنر ببر. بیت پایانی با فروتنی و افتخار پایان می‌یابد: هر پرنده با نغمه‌ای به گلشن شاه آمد؛ بلبل با نواسازی و حافظ با غزل‌گویی.

شرح بیت‌ها

بیت ۱مِی خواه و گُل‌اَفشان کن، از دَهر چه می‌جویی؟ / این گفت سَحرگَه گُل، بلبل! تو چه می‌گویی؟

سحرگاه گل گفت: می بخواه و گل بیفشان، از روزگار چه می‌جویی؟ بلبل، تو چه می‌گویی؟

بیت ۴تا غنچهٔ خندانت، دولت به که خواهد داد / ای شاخِ گُلِ رعنا، از بهرِ که می‌رویی؟

ای شاخ گل زیبا، دولت غنچه خندانت را به که خواهد داد؟ برای که می‌رویی؟

بیت ۵امروز که بازارت، پرجوش خریدار است / دریاب و بِنِه گنجی از مایهٔ نیکویی

امروز که بازارت پر از خریدار است، دریاب و از سرمایه نیکی گنجی بنه.

بیت ۶چون شمع، نکورویی در رهگذرِ باد است / طرْفِ هنری بَربَند از شمعِ نکورویی

زیبارویی مانند شمع در گذرگاه باد است؛ از شمع زیبارویی بهره‌ای از هنر ببر.

بیت ۸هر مُرغ به دستانی در گلشنِ شاه آمد / بلبل به نواسازی، حافظ به غزل‌گویی

هر مرغی با نغمه‌ای به گلشن شاه آمد؛ بلبل با نواسازی و حافظ با غزل‌گویی.

معنی واژه‌ها

گل‌افشان
گل‌پراکن
دهر
روزگار
مسند
جایگاه
رعنا
زیبا
نیکویی
نیکی
طرف بستن
بهره بردن
دستان
نغمه