حافظ · غزل شماره ۴۹۴
اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآیی
اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآییهر جا که رَوی، زود، پَشیمان به دَرآیی
هُش دار که گَر وَسْوَسِهٔ عَقْل کُنی گوشآدَمصِفَت از روضِهٔ رِضْوان به دَرآیی
شایَد که به آبی، فَلَکَت، دَسْت نَگیردگر تِشْنِهلَب از چَشْمِهٔ حِیوان به دَرآیی
جان میدَهم از حَسْرَتِ دیدارِ تو، چون صُبْحباشَد که چو خورشید درخشان به دَرآیی
چَنْدان، چو صَبا بَر تو گُمارم دَمِ هِمَّتکز غُنْچِه چو گُل، خُرَّم و خَنْدان به دَرآیی
در تیرهشَبِ هِجْرِ تو، جانَم به لَب آمَدوَقْت است که همچون مَهِ تابان به دَرآیی
بَر رَهْگُذَرَت بَسْتِهام از دیده، دو صَد جویتا بو که تو چون سَرْوِ خُرامان به دَرآیی
حافِظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَهروبازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
نگران نباش؛ آنچه از دست رفته بازمیگردد و از روزهای اندوه بیرون میآیی. مانند صبح، خورشید پس از انتظار طلوع میکند.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در هشدار به دل و امید به بازگشت یوسف. ای دل، اگر از آن چاه زنخدان بیرون آیی، هر جا بروی زود پشیمان بازمیگردی. بیت دوم هشداری عرفانی است: هوشیار باش که اگر به وسوسه عقل گوش دهی، مانند آدم از باغ بهشت بیرون میافتی. بیت ششم امیدبخش است: در شب تاریک هجرت جانم به لب رسید؛ وقت است که مانند ماه تابان بیرون آیی. بیت پایانی از امیدبخشترین ابیات دیوان است: حافظ، نگران مباش، آن یوسف ماهرو بازمیآید و تو از کلبه احزان بیرون میآیی.
شرح بیتها
بیت ۱اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآیی / هر جا که رَوی، زود، پَشیمان به دَرآیی
ای دل، اگر از آن چاه زنخدان بیرون آیی، هر جا بروی زود پشیمان بازمیگردی.
بیت ۲هُش دار که گَر وَسْوَسِهٔ عَقْل کُنی گوش / آدَمصِفَت از روضِهٔ رِضْوان به دَرآیی
هوشیار باش که اگر به وسوسه عقل گوش کنی، مانند آدم از باغ بهشت بیرون میافتی.
بیت ۴جان میدَهم از حَسْرَتِ دیدارِ تو، چون صُبْح / باشَد که چو خورشید درخشان به دَرآیی
مانند صبح از حسرت دیدارت جان میدهم، شاید مانند خورشید درخشان بیرون آیی.
بیت ۶در تیرهشَبِ هِجْرِ تو، جانَم به لَب آمَد / وَقْت است که همچون مَهِ تابان به دَرآیی
در شب تاریک هجرت جانم به لب رسید؛ وقت است که مانند ماه تابان بیرون آیی.
بیت ۸حافِظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَهرو / بازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!
حافظ، نگران مباش، که آن یوسف ماهرو بازمیآید و تو از کلبه احزان بیرون میآیی.
معنی واژهها
- چاه زنخدان
- فرورفتگی چانه
- هش دار
- هوشیار باش
- روضه رضوان
- باغ بهشت
- چشمه حیوان
- چشمه آب حیات
- دم همت
- دعای معنوی
- سرو خرامان
- قامت خرامان
- کلبه احزان
- خانه اندوه یعقوب