پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۹۵ دیوان حافظ

مِی خواه و گُل‌اَفشان کن، از دَهر چه می‌جویی؟

تعبیر فال

پیام کلی: پند

آخرین غزل دیوان به فال تو آمده است، با پندی از ارزشمندترین پندهای حافظ: «امروز که بازارت پرجوش خریدار است، دریاب و بنه گنجی از مایه نیکویی». امروز که فرصت و توانایی داری، نیکی کن و گنجی از کار خوب بیندوز. زیبایی و فرصت مانند شمع در گذرگاه بادند. هر کس با هنر خودش به گلشن زندگی می‌آید؛ هنر تو را هم جهان نیاز دارد.

شاه‌بیت فال شما

امروز که بازارت، پرجوش خریدار استدریاب و بِنِه گنجی از مایهٔ نیکویی

متن کامل غزل

مِی خواه و گُل‌اَفشان کن، از دَهر چه می‌جویی؟این گفت سَحرگَه گُل، بلبل! تو چه می‌گویی؟

مَسْنَد به گُلستان بَر، تا شاهد و ساقی رالَب گیری و رُخ بوسی، مِی نوشی و گُل بویی

شمشاد، خُرامان کُن وآهنگِ گُلِسْتان کُنتا سَرو بیآموزد از قَدِّ تو، دل‌جویی

تا غنچهٔ خندانت، دولت به که خواهد دادای شاخِ گُلِ رعنا، از بهرِ که می‌رویی؟

امروز که بازارت، پرجوش خریدار استدریاب و بِنِه گنجی از مایهٔ نیکویی

چون شمع، نکورویی در رهگذرِ باد استطرْفِ هنری بَربَند از شمعِ نکورویی

آن طُرِّه که هر جَعْدَش، صد نافهٔ چین اَرْزَدخوش بودی اگر بودی بوییش ز خوش‌خویی

هر مُرغ به دستانی در گلشنِ شاه آمدبلبل به نواسازی، حافظ به غزل‌گویی

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱ است:

اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأساً و ناوِلْهاکه عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

آخرین غزل دیوان در تصحیح غنی و قزوینی، گفت‌وگویی میان گل و بلبل. سحرگاه گل گفت: می بخواه و گل بیفشان، از روزگار چه می‌جویی؟ بلبل، تو چه می‌گویی؟ بیت پنجم از ارزشمندترین پندهای دیوان است: امروز که بازارت پر از خریدار است، دریاب و از سرمایه نیکی گنجی بنه. بیت ششم تمثیل شمع است: زیبایی مانند شمع در گذرگاه باد است؛ از شمع زیبارویی بهره‌ای از هنر ببر. بیت پایانی با فروتنی و افتخار پایان می‌یابد: هر پرنده با نغمه‌ای به گلشن شاه آمد؛ بلبل با نواسازی و حافظ با غزل‌گویی.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.