پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۵ دیوان حافظ

دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را

تعبیر فال

پیام کلی: امید

ای صاحب فال، دلت بی‌قرار است و روزهای پرتلاطمی را پشت سر می‌گذاری، مثل کشتی‌شکسته‌ای که چشم به باد موافق دوخته. حافظ امید دارد که دوباره دیدار آشنا را ببیند و این امید در فال تو هم هست. فرصت‌ها کوتاه‌اند؛ نیکی به یاران را غنیمت بدان و بزرگ‌ترین پند این غزل را به کار ببند: با دوستان مروت، با دشمنان مدارا. گشایش نزدیک است.

شاه‌بیت فال شما

کشتی‌شکستگانیم ای بادِ شُرطِه برخیزباشد که باز بینم دیدارِ آشنا را

متن کامل غزل

دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا رادردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

کشتی‌شکستگانیم ای بادِ شُرطِه برخیزباشد که باز بینم دیدارِ آشنا را

ده‌روزه مِهرِ گردون افسانه است و افسوننیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

در حلقهٔ گُل‌ و مُل خوش خواند دوش بلبلهاتِ الصَّبُوحَ هُبّوا یا ایُّها السُّکارا

ای صاحبِ کرامت شُکرانهٔ سلامتروزی تَفَقُّدی کن درویشِ بی‌نوا را

آسایشِ دو گیتی تفسیرِ این دو حرف استبا دوستان مُرُوَّت با دشمنان مُدارا

در کویِ نیک‌نامی ما را گذر ندادندگر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را

آن تَلخ‌وَش که صوفی اُم‌ُّالخَبائِثَش خوانداَشهیٰ لَنا و اَحلیٰ مِن قُبلَةِ العَذارا

هنگامِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستیکاین کیمیایِ هستی قارون کند گدا را

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزددلبر که در کفِ او موم است سنگِ خارا

آیینهٔ سِکَندر جامِ مِی است بنگرتا بر تو عرضه دارد احوالِ مُلکِ دارا

خوبان پارسی‌گو بخشندگانِ عمرندساقی بده بشارت رندانِ پارسا را

حافظ به خود نپوشید این خرقهٔ مِی‌ْآلودای شیخِ پاک‌دامن معذور دار ما را

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۶ است:

به مُلازِمانِ سلطان، که رساند این دعا را؟که به شُکرِ پادشاهی، زِ نظر مَران گدا را

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی پرآوازه که با بی‌قراری دل آغاز می‌شود. حافظ خود را کشتی‌شکسته‌ای می‌بیند که به باد موافق امید بسته تا دوباره دیدار آشنا را ببیند. بیت ششم از مشهورترین پندهای اخلاقی ادب فارسی است: آسایش دو جهان در جوانمردی با دوستان و مدارا با دشمنان است. آینه اسکندر در این غزل نماد آگاهی از احوال جهان است و جام می جای آن را می‌گیرد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.