پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۵

دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا را

دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان خدا رادردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

کشتی‌شکستگانیم ای بادِ شُرطِه برخیزباشد که باز بینم دیدارِ آشنا را

ده‌روزه مِهرِ گردون افسانه است و افسوننیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

در حلقهٔ گُل‌ و مُل خوش خواند دوش بلبلهاتِ الصَّبُوحَ هُبّوا یا ایُّها السُّکارا

ای صاحبِ کرامت شُکرانهٔ سلامتروزی تَفَقُّدی کن درویشِ بی‌نوا را

آسایشِ دو گیتی تفسیرِ این دو حرف استبا دوستان مُرُوَّت با دشمنان مُدارا

در کویِ نیک‌نامی ما را گذر ندادندگر تو نمی‌پسندی تغییر کن قضا را

آن تَلخ‌وَش که صوفی اُم‌ُّالخَبائِثَش خوانداَشهیٰ لَنا و اَحلیٰ مِن قُبلَةِ العَذارا

هنگامِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستیکاین کیمیایِ هستی قارون کند گدا را

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزددلبر که در کفِ او موم است سنگِ خارا

آیینهٔ سِکَندر جامِ مِی است بنگرتا بر تو عرضه دارد احوالِ مُلکِ دارا

خوبان پارسی‌گو بخشندگانِ عمرندساقی بده بشارت رندانِ پارسا را

حافظ به خود نپوشید این خرقهٔ مِی‌ْآلودای شیخِ پاک‌دامن معذور دار ما را

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

در دوره‌ای پرتلاطم هستی و دلت به دیدار یا خبری خوش امید بسته است. فرصت‌ها کوتاه‌اند؛ با دوستانت جوانمرد باش، با مخالفانت مدارا کن و امیدت را از دست نده.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی پرآوازه که با بی‌قراری دل آغاز می‌شود. حافظ خود را کشتی‌شکسته‌ای می‌بیند که به باد موافق امید بسته تا دوباره دیدار آشنا را ببیند. بیت ششم از مشهورترین پندهای اخلاقی ادب فارسی است: آسایش دو جهان در جوانمردی با دوستان و مدارا با دشمنان است. آینه اسکندر در این غزل نماد آگاهی از احوال جهان است و جام می جای آن را می‌گیرد.

شرح بیت‌ها

بیت ۲کشتی‌شکستگانیم ای بادِ شُرطِه برخیز / باشد که باز بینم دیدارِ آشنا را

ما کشتی‌شکستگانیم؛ ای باد موافق برخیز، شاید دوباره روی آشنا را ببینیم.

بیت ۳ده‌روزه مِهرِ گردون افسانه است و افسون / نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

مهر ده‌روزه روزگار افسانه و افسون است؛ فرصت نیکی به یاران را غنیمت بشمار.

بیت ۴در حلقهٔ گُل‌ و مُل خوش خواند دوش بلبل / هاتِ الصَّبُوحَ هُبّوا یا ایُّها السُّکارا

مصراع دوم عربی است: «ای مستان، برخیزید و شراب صبحگاهی بیاورید».

بیت ۶آسایشِ دو گیتی تفسیرِ این دو حرف است / با دوستان مُرُوَّت با دشمنان مُدارا

آسایش دنیا و آخرت در دو کلمه خلاصه می‌شود: با دوستان جوانمردی و با دشمنان مدارا.

بیت ۹هنگامِ تنگ‌دستی در عیش کوش و مستی / کاین کیمیایِ هستی قارون کند گدا را

در روزگار تنگدستی هم شاد باش، که این کیمیای هستی گدا را توانگر می‌کند.

معنی واژه‌ها

باد شُرطه
باد موافق کشتی‌رانی
صَبوح
شراب صبحگاهی
تلخ‌وش
تلخ‌مانند؛ کنایه از شراب
اُمّ‌الخبائث
مادر پلیدی‌ها؛ تعبیری که برای شراب به کار رفته
قارون
ثروتمند افسانه‌ای
آینه سکندر
آینه‌ای که بنا بر افسانه احوال جهان را نشان می‌داد
مروّت
جوانمردی