پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۵۰ دیوان حافظ

به دامِ زلفِ تو دل مبتلایِ خویشتن است

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، شاید برای آرامش و گشایش چشم به در دیگران دوخته‌ای. حافظ در این غزل پندی ماندگار می‌دهد: به خانه اهل بی‌مروت روزگار مرو، که گنج آسایش در خانه خودت است. فال تو می‌گوید آرامش را در درون خود و در کنار نزدیکانت جست‌وجو کن و به عهدی که بسته‌ای وفادار بمان. آنچه می‌خواهی، از همین نزدیکی آغاز می‌شود.

شاه‌بیت فال شما

مرو به خانهٔ اربابِ بی‌مُروتِ دهرکه گنجِ عافیتت در سرایِ خویشتن است

متن کامل غزل

به دامِ زلفِ تو دل مبتلایِ خویشتن استبکُش به غمزه که اینَش سزایِ خویشتن است

گَرَت ز دست برآید مُرادِ خاطرِ مابه دست باش که خیری به جایِ خویشتن است

به جانت ای بتِ شیرین دهن که همچون شمعشبانِ تیره، مُرادم فنایِ خویشتن است

چو رای عشق زدی با تو گفتم ای بلبلمَکُن که آن گلِ خندان به رای خویشتن است

به مُشکِ چین و چِگِل نیست بویِ گُل مُحتاجکه نافه‌هاش ز بندِ قَبایِ خویشتن است

مرو به خانهٔ اربابِ بی‌مُروتِ دهرکه گنجِ عافیتت در سرایِ خویشتن است

بسوخت حافظ و در شرطِ عشقبازی اوهنوز بر سرِ عهد و وفایِ خویشتن است

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۵۱ است:

لعلِ سیرابِ به‌خون‌تشنه‌، لب یار من استوز پی دیدنِ او دادنِ جان کار من است

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی درباره گرفتاری خودخواسته عاشق. دل خود در دام زلف یار افتاده و سزاوار همین است. حافظ از یار می‌خواهد اگر می‌تواند مراد دل را برآورد، که نیکی جای خود را دارد. بیت ششم پندی مشهور است: به خانه اهل بی‌مروت روزگار مرو، که گنج آسایشت در خانه خودت است. غزل با وفاداری حافظ به عهد عشق پایان می‌یابد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.