پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۶۴ دیوان حافظ

اگر چه عرض هنر پیشِ یار بی‌ادبی‌ست

تعبیر فال

پیام کلی: صبر

در کنار هر خوبی سختی‌ای هم هست؛ حافظ می‌گوید در این چمن کسی گل بی‌خار نچید و چراغ مصطفی هم با شرار بولهب همراه بود. شاید از بی‌عدالتی روزگار دلگیری که چرا ناشایستان کامروایند؛ حافظ می‌گوید بخشش روزگار سبب نمی‌خواهد. فال تو می‌گوید دلسرد نشو و پشتوانه‌ات را در دعای سحری و نیاز نیمه‌شب پیدا کن؛ گشایش از همان‌جا می‌آید.

شاه‌بیت فال شما

در این چمن گلِ بی خار کس نچید، آریچراغِ مصطفوی با شرارِ بولَهَبی‌ست

متن کامل غزل

اگر چه عرض هنر پیشِ یار بی‌ادبی‌ستزبان خموش، ولیکن دهان پُر از عربی‌ست

پری نهفته رخ و دیو در کرشمهٔ حُسنبسوخت دیده ز حیرت که این چه بوالعجبی‌ست

در این چمن گلِ بی خار کس نچید، آریچراغِ مصطفوی با شرارِ بولَهَبی‌ست

سبب مپرس که چرخ از چه سِفله‌پرور شدکه کام‌بخشی او را بهانه بی‌سببی‌ست

به نیم جو نخرم طاقِ خانقاه و رِباطمرا که مَصطَبه ایوان و پای خُم طَنَبی‌ست

جمالِ دختر رَز، نورِ چشمِ ماست مگرکه در نقابِ زُجاجی و پردهٔ عِنَبی‌ست

هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجهکنون که مستِ خرابم، صلاح بی‌ادبی‌ست

بیار می که چو حافظ هزارم استظهاربه گریهٔ سحری و نیازِ نیم‌شبی‌ست

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۶۵ است:

خوش‌تر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست؟ساقی کجاست؟ گو سببِ انتظار چیست؟

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی با ردیف دشوار «بی» و پر از تضاد. حافظ می‌گوید عرضه هنر نزد یار بی‌ادبی است؛ زبان خاموش است اما دهان پر از سخن. پری رخ نهفته و دیو در کرشمه حسن است؛ عجب شگفتی. بیت سوم از مشهورترین ابیات است: در این چمن کسی گل بی‌خار نچید؛ چراغ مصطفی با شرار ابولهب همراه است. در پایان پشتوانه خود را گریه سحرگاهی و نیاز نیمه‌شبی می‌داند.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.