پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۶۶ دیوان حافظ

بنال بلبل اگر با مَنَت سرِ یاری‌ست

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، این غزل دو پند بزرگ دارد. نخست این‌که ارزش آدم‌ها به ظاهرشان نیست؛ زیبایی لطیفه‌ای نهانی است و جامه اطلسِ کسی که هنر ندارد، به نیم جو نمی‌ارزد. دوم، که پیام اصلی فال توست: رستگاری جاوید در کم‌آزاری است. در کاری که نیت کرده‌ای کسی را نیازار و دلی را به ناله نینداز؛ آن‌گاه راهت هموار می‌شود.

شاه‌بیت فال شما

دلش به ناله میازار و ختم کن حافظکه رستگاریِ جاوید در کم آزاری‌ست

متن کامل غزل

بنال بلبل اگر با مَنَت سرِ یاری‌ستکه ما دو عاشق زاریم و کارِ ما زاری‌ست

در آن زمین که نسیمی وزد ز طُرِّهٔ دوستچه جایِ دم زدنِ نافه‌های تاتاری‌ست

بیار باده که رنگین کنیم جامهٔ زرقکه مستِ جامِ غروریم و نام هشیاری‌ست

خیالِ زلفِ تو پختن نه کارِ هر خامی‌ستکه زیرِ سلسله رفتن طریقِ عیّاری‌ست

لطیفه‌ای‌ست نهانی که عشق از او خیزدکه نام آن نه لبِ لعل و خطِ زنگاری‌ست

جمالِ شخص، نه چشم است و زلف و عارض و خالهزار نکته در این کار و بارِ دلداری‌ست

قلندرانِ حقیقت به نیم جو نخرندقبایِ اطلس آن کس که از هنر عاری‌ست

بر آستان تو مشکل توان رسید آریعروج بر فلکِ سروری به دشواری‌ست

سحر کرشمهٔ چشمت به خواب می‌دیدمزهی مراتب خوابی که بِه ز بیداری‌ست

دلش به ناله میازار و ختم کن حافظکه رستگاریِ جاوید در کم آزاری‌ست

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۶۷ است:

یا رب این شمع دل‌افروز ز کاشانهٔ کیست؟جانِ ما سوخت، بپرسید که جانانهٔ کیست؟

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

حافظ بلبل را به هم‌نالگی می‌خواند: ما هر دو عاشق زاریم و کارمان زاری است. خیال زلف یار را هر ناپخته‌ای نمی‌پزد و رفتن زیر زنجیر راه جوانمردان است. بیت‌های پنجم و ششم نکته‌ای مهم درباره عشق دارند: زیبایی تنها چشم و زلف و خال نیست، لطیفه‌ای نهانی است که عشق از آن برمی‌خیزد. بیت پایانی پندی اخلاقی است: رستگاری جاوید در کم‌آزاری است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.