پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۷ دیوان حافظ

صوفی بیا که آیِنِه، صافی‌ست جام را

تعبیر فال

پیام کلی: پند

چشمت به آینده‌ای کامل دوخته شده و در انتظار آن، امروز از دستت می‌رود. حافظ یادآوری می‌کند که سیمرغ شکار کسی نمی‌شود؛ هر چیزی را نمی‌توان با نقشه و دام به چنگ آورد. پند این فال «عیش نقد» است: خوشی‌ها و فرصت‌های امروز را دریاب و دل به وعده‌های دور خوش نکن. نیتت اگر ساده‌تر و نزدیک‌تر دیده شود، زودتر به بار می‌نشیند.

شاه‌بیت فال شما

در عِیشِ نَقد کوش که چون آبخَور نَمانْدآدَم بِهِشت، روضِهٔ دارُالسَّلام را

متن کامل غزل

صوفی بیا که آیِنِه، صافی‌ست جام راتا بِنگَری صَفایِ مِیِ لَعل‌فام را

رازِ درونِ پَردِه زِ رِندانِ مَست پُرسکاین حال نیست زاهِدِ عالی‌مَقام را

عَنقا، شِکارِ کَس نَشَوَد، دام بازچینکآنجا، همیشه، باد به دست است، دام را

دَر بَزمِ دُور، یک‌دو قدح دَرکَش و برویَعنی طَمَع مَدار وِصالِ مُدام را

ای دل! شَباب رَفت و نَچیدی گُلی زِ عِیشپیرانه‌‌سر مَکُن هُنَری نَنگ و نام را

در عِیشِ نَقد کوش که چون آبخَور نَمانْدآدَم بِهِشت، روضِهٔ دارُالسَّلام را

ما را بَر آستانِ تو، بس حَقِّ خِدمَت استای خواجه! بازبین به تَرَحُّم غلام را

«حافظ» مُریدِ جامِ مِی است، ای صبا! برو!وز بنده بندگی بِرَسان شِیخِ جام را!

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۸ است:

ساقیا برخیز و دَردِه جام راخاک بر سر کن غمِ ایّام را

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

خطاب به صوفی: بیا ببین جام آینه‌ای شفاف است که صفای می را نشان می‌دهد. حافظ راز درون پرده را نزد رندان مست می‌داند نه زاهدان صاحب‌مقام؛ سیمرغ حقیقت شکار کسی نمی‌شود. از جوانی از دست رفته افسوس می‌خورد و به «عیش نقد»، یعنی غنیمت شمردن اکنون، فرا می‌خواند؛ آدم هم وقتی روزی‌اش تمام شد بهشت را ترک کرد. بیت پایانی با ایهام به «شیخ جام» پایان می‌یابد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.