حافظ · غزل شماره ۱۲۵
شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد
شاهد آن نیست که موییّ و میانی داردبندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد
شیوهٔ حور و پری گرچه لطیف است ولیخوبی آن است و لطافت که فُلانی دارد
چشمهٔ چشمِ مرا ای گلِ خندان دریابکه به امّیدِ تو خوش آبِ روانی دارد
گوی خوبی که بَرَد از تو؟ که خورشید آن جانه سواریست که در دست عِنانی دارد
دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردیآری آری سخنِ عشق نشانی دارد
خَمِ ابرویِ تو در صنعتِ تیراندازیبُرده از دستِ هر آن کس که کمانی دارد
در رَهِ عشق نشد کَس به یقین محرمِ رازهر کسی بر حَسَبِ فکر، گُمانی دارد
با خرابات نشینان ز کَرامات مَلافهر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد
مرغِ زیرک نزند در چمنش پرده سرایهر بهاری که به دنباله، خزانی دارد
مدعی گو لُغَز و نکته به حافظ مفروشکِلکِ ما نیز زبانی و بیانی دارد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
زیبایی واقعی در «آن» است، نه در ظاهر. هر حرفی جا و زمانی دارد؛ پیش از گفتن، ببین شنونده و موقعیت آمادهاند یا نه.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
از غزلهای مشهور حافظ درباره حقیقت زیبایی. زیبا آن نیست که مو و کمری دارد؛ بنده روی کسی باش که «آن» دارد؛ یعنی جاذبهای وصفناپذیر فراتر از ظاهر. بیت هفتم از ژرفترین ابیات است: در راه عشق کسی به یقین محرم راز نشد؛ هر کس به اندازه فکرش گمانی دارد. بیت هشتم نیز پندی مشهور است: هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد.
شرح بیتها
بیت ۱شاهد آن نیست که موییّ و میانی دارد / بندهٔ طلعتِ آن باش که آنی دارد
زیبا آن نیست که مو و کمری دارد؛ بنده روی کسی باش که «آن» (جاذبهای وصفناپذیر) دارد.
بیت ۵دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی / آری آری سخنِ عشق نشانی دارد
سخنم دلنشین شد وقتی تو پذیرفتیاش؛ آری، سخن عشق نشانی دارد.
بیت ۷در رَهِ عشق نشد کَس به یقین محرمِ راز / هر کسی بر حَسَبِ فکر، گُمانی دارد
در راه عشق کسی به یقین محرم راز نشد؛ هر کس به اندازه فکرش گمانی دارد.
بیت ۸با خرابات نشینان ز کَرامات مَلاف / هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد
با خراباتنشینان از کرامات لاف مزن؛ هر سخن وقتی و هر نکته جایی دارد.
بیت ۹مرغِ زیرک نزند در چمنش پرده سرای / هر بهاری که به دنباله، خزانی دارد
مرغ زیرک در چمنی که هر بهارش خزانی به دنبال دارد، خیمه نمیزند.
معنی واژهها
- شاهد
- زیبارو
- آن
- جاذبه و لطفی وصفناپذیر
- گوی بردن
- پیروز شدن
- محرم راز
- رازدان
- پردهسرا
- سراپرده، خیمه
- لغز
- چیستان
- کلک
- قلم