غزل ۱۸ حافظ: ساقیا آمدن عید مبارک بادت — با شرح و معنی

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

پس از دوره‌ای جدایی یا سختی، روزهای شادتر در راه است. پناهگاه و همراهی امنی که داری غنیمت بدان و آن را از دست نده.

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی در تهنیت عید. حافظ آمدن عید را به ساقی تبریک می‌گوید و از او می‌خواهد وعده‌هایش را فراموش نکند. از بازگشت شادی به مجلس می‌گوید و خدا را شکر می‌کند که باغ سمن و سرو و گل از تاراج خزان در امان مانده است. بسیاری این غزل را در ستایش ممدوحی می‌دانند که پس از دوره‌ای دوری بازگشته است. بیت پایانی پندی مشهور است: دولت «کشتی نوح» را از دست مده، وگرنه طوفان حوادث بنیادت را می‌برد.

شرح بیت‌ها

بیت ۳برسان بندگیِ دختر رَز، گو به درآی / که دَم و همّت ما کرد ز بند، آزادت

بندگی ما را به دختر رز (شراب) برسان و بگو بیرون آی، که همت ما تو را از بند آزاد کرد.

بیت ۶چشمِ بد دور کز آن تفرقه‌ات بازآورد / طالعِ ناموَر و دولتِ مادرزادت

چشم بد دور؛ بخت نامدار و اقبال مادرزادت تو را از آن پراکندگی بازآورد.

بیت ۷حافظ از دست مده دولت این کشتی نوح / ور نه طوفانِ حوادث بِبَرَد بُنیادت

حافظ، دولت این کشتی نوح را از دست مده، وگرنه طوفان حوادث بنیادت را خواهد برد.

معنی واژه‌ها

مواعید: وعده‌ها
حریفان: همنشینان، هم‌پیالگان
دختر رز: شراب
تفرقه: پراکندگی، جدایی
طالع: بخت
دولت: اقبال، نیک‌بختی