حافظ · غزل شماره ۱۸۹
طایِرِ دولَت اَگَر باز گُذاری بِکُنَد
طایِرِ دولَت اَگَر باز گُذاری بِکُنَدیار بازآیَد و با وَصْل، قَراری بِکُنَد
دیدِه را دَسْتگَهِ دُرّ و گُهَر، گَرچِه نَمانْدبِخورَد خونی و تَدْبیرِ نِثاری بکُند
دوش گُفْتَم: «بِکُنَد لَعْلِ لَبَش، چارِهٔ مَن؟»هاتِفِ غِیْب، نِدا داد کِه: «آری! بِکُنَد»
کَس نیارَد برِ او دَم زنَد از قِصِّهٔ مامَگَرَش بادِ صَبا گوش، گُذاری بِکُنَد
دادِهاَم بازِ نَظَر را به تَذَرْوی، پروازبازخوانَد مَگَرَش نَقْش و شِکاری بِکُنَد
شَهْر، خالیست زِ عُشّاق؛ بُوَد کَز طَرَفیمَرْدی اَز خویش بُرون آید و کاری بِکُنَد
کو کَریمی که ز بَزْمِ طَرَبَش، غَمزَدِهایجُرعِهای دَرکَشَد و دَفْعِ خُماری بِکُنَد؟
یا وَفا، یا خَبَرِ وَصْلِ تو، یا مَرْگِ رَقیببُوَد آیا که فَلَک، زین دو سِه، کاری بِکُنَد؟
«حافِظا»! گَر نَرَوی از دَرِ او، هَم روزیگُذَری بَر سَرَت از گوشِه کِناری بِکُنَد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
هاتف غیب میگوید: آری. اگر پایدار بمانی و از در امید نروی، روزی آنچه میخواهی از کنارت میگذرد.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در امید به بازگشت بخت و یار. اگر پرنده دولت دوباره گذری کند، یار بازمیگردد و با وصل آرام میگیرد. بیت سوم امیدبخش است: دیشب گفتم آیا لب لعلش چاره من میکند؟ هاتف غیب ندا داد: آری، میکند. بیت ششم پندی اجتماعی است: شهر از عاشقان خالی است؛ شاید از گوشهای مردی از خود بیرون آید و کاری کند. بیت پایانی به پایداری پند میدهد: اگر از درش نروی، روزی از کنارت گذر خواهد کرد.
شرح بیتها
بیت ۱طایِرِ دولَت اَگَر باز گُذاری بِکُنَد / یار بازآیَد و با وَصْل، قَراری بِکُنَد
اگر پرنده دولت دوباره گذری کند، یار بازمیگردد و با وصل آرام میگیرد.
بیت ۳دوش گُفْتَم: «بِکُنَد لَعْلِ لَبَش، چارِهٔ مَن؟» / هاتِفِ غِیْب، نِدا داد کِه: «آری! بِکُنَد»
دیشب گفتم آیا لب لعلش چاره مرا میکند؟ هاتف غیب ندا داد: آری، میکند.
بیت ۶شَهْر، خالیست زِ عُشّاق؛ بُوَد کَز طَرَفی / مَرْدی اَز خویش بُرون آید و کاری بِکُنَد
شهر از عاشقان خالی است؛ شاید از گوشهای مردی از خود بیرون آید و کاری کند.
بیت ۸یا وَفا، یا خَبَرِ وَصْلِ تو، یا مَرْگِ رَقیب / بُوَد آیا که فَلَک، زین دو سِه، کاری بِکُنَد؟
یا وفا، یا خبر وصل تو، یا مرگ رقیب؛ آیا فلک از این دو سه کاری میکند؟
بیت ۹«حافِظا»! گَر نَرَوی از دَرِ او، هَم روزی / گُذَری بَر سَرَت از گوشِه کِناری بِکُنَد
حافظ، اگر از در او نروی، روزی هم از گوشهای بر سرت گذر خواهد کرد.
معنی واژهها
- طایر دولت
- پرنده بخت، هما
- دستگه
- دارایی
- هاتف غیب
- ندادهنده پنهان
- باز نظر
- نگاه (به باز شکاری تشبیه شده)
- تذرو
- قرقاول
- کریم
- بخشنده