پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۹۶

طالع اگر مدد دهد، دامنَش آوَرَم به کف

طالع اگر مدد دهد، دامنَش آوَرَم به کفگر بکِشم زهی طرب، ور بکُشد زهی شرف

طرْفِ کرَم ز کَس نبست، این دلِ پُر امیدِ منگر چه سخن همی بَرَد، قصهٔ من به هر طرف

از خَمِ ابرویِ توام، هیچ گشایشی نشدوَه که در این خیالِ کَج، عمرِ عزیز شد تلف

ابرویِ دوست کِی شود، دست‌کشِ خیالِ من؟کس نزده‌ست از این کمان، تیرِ مراد بر هدف

چند به ناز پرورم، مِهرِ بُتانِ سنگ‌دلیادِ پدر نمی‌کنند، این پسرانِ ناخلف

من به خیالِ زاهدی، گوشه‌نشین و طُرفه آنکمُغْبَچه‌ای ز هر طرف، می‌زندم به چنگ و دف

بی‌خبرند زاهدان، نقش بخوان و لاتَقُلمستِ ریاست، محتسب، باده بده و لاتَخَف

صوفی شهر بین که چون، لقمهٔ شُبهه می‌خوردپاردُمَش دراز باد، آن حَیَوانِ خوش علف

حافظ اگر قدم زنی، در رَهِ خاندان به صِدقبدرقهٔ رهت شود، همتِ شَحنِهٔ نجف

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

عمرت را در خیال‌های بی‌حاصل تلف نکن. با صداقت در راه درست قدم بردار؛ پشتیبانی معنوی همراهت خواهد بود.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی با وزنی ضربی در طلب یار و نقد ریاکاران. اگر بخت یاری کند دامنش را به دست می‌آورم؛ اگر بکشمش (به سوی خود) چه شادی، و اگر بکشد (مرا) چه شرفی. بیت ششم طنزی لطیف است: من به خیال زاهدی گوشه‌نشین شدم و شگفت آن‌که مغ‌بچه‌ای از هر طرف با چنگ و دف مرا فرا می‌خواند. بیت هفتم دو عبارت عربی دارد: «مگو» و «مترس». بیت پایانی به امام علی (شحنه نجف) اشاره دارد که همتش بدرقه راه صادقان است.

شرح بیت‌ها

بیت ۱طالع اگر مدد دهد، دامنَش آوَرَم به کف / گر بکِشم زهی طرب، ور بکُشد زهی شرف

اگر بخت یاری کند، دامنش را به دست می‌آورم؛ اگر بکشمش چه شادی، و اگر بکشدم چه شرفی.

بیت ۳از خَمِ ابرویِ توام، هیچ گشایشی نشد / وَه که در این خیالِ کَج، عمرِ عزیز شد تلف

از خم ابروی تو هیچ گشایشی برایم نشد؛ دریغ که در این خیال کج عمر عزیز تلف شد.

بیت ۵چند به ناز پرورم، مِهرِ بُتانِ سنگ‌دل / یادِ پدر نمی‌کنند، این پسرانِ ناخلف

تا کی با ناز مهر بتان سنگدل را بپرورم؟ این فرزندان ناخلف یاد پدر نمی‌کنند.

بیت ۷بی‌خبرند زاهدان، نقش بخوان و لاتَقُل / مستِ ریاست، محتسب، باده بده و لاتَخَف

زاهدان بی‌خبرند، نقش را بخوان و «مگو»؛ محتسب مست ریاست، باده بده و «مترس».

بیت ۹حافظ اگر قدم زنی، در رَهِ خاندان به صِدق / بدرقهٔ رهت شود، همتِ شَحنِهٔ نجف

حافظ، اگر با صداقت در راه خاندان (اهل بیت) قدم بزنی، همت شحنه نجف (امام علی) بدرقه راهت می‌شود.

معنی واژه‌ها

طالع
بخت
طرف بستن
بهره بردن
ناخلف
فرزند نالایق
طرفه
شگفت
لا تقل
مگو
لا تخف
مترس
شحنه نجف
کنایه از امام علی (ع)