حافظ · غزل شماره ۳۰
زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست
زلفت هزار دل به یکی تار مو ببستراه هزار چاره‌گر از چارسو ببست
تا عاشقان به بوی نسیمش دهند جانبگشود نافه‌ایّ و دَرِ آرزو ببست
شیدا از آن شدم که نگارم چو ماه نوابرو نُمود و جلوه‌گری کرد و رو ببست
ساقی به چند رنگ، می اندر پیاله ریختاین نقش‌ها نگر که چه خوش در کدو ببست
یا رب چه غمزه کرد صُراحی که خون خُمبا نعره‌های قُلقُلش اندر گلو ببست
مطرب چه پرده ساخت که در پردهٔ سماعبر اهل وجد و حال، درِ های‌وهو ببست
حافظ! هر آن که عشق نَورزید و وصل خواستاحرامِ طوفِ کعبهٔ دل، بی‌وضو ببست
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمده‌اید
برای رسیدن به خواسته‌ات میان‌بر می‌جویی. این غزل یادآوری می‌کند که بدون مایه گذاشتن از دل و عشق واقعی، رسیدن به مقصد ممکن نیست.
تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی با ردیف «ببست» و تصویرهای ظریف. زلف یار هزار دل را با یک تار مو بسته و راه چاره را از چهار سو بسته است. ماه نو ابرو را نشان داد و روی پوشاند و عاشق شیدا شد. ساقی رنگ‌های گوناگون شراب را در کدو (ظرف شراب) نقش بسته و قلقل صراحی خون خم را در گلو بسته است. بیت پایانی پندی عارفانه است: هر که بی‌عشق وصل خواست، بی‌وضو احرام طواف کعبه دل بست.
شرح بیت‌ها
بیت ۱زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست / راه هزار چاره‌گر از چارسو ببست
زلفت با یک تار مو هزار دل را بست و راه هزار چاره‌گر را از چهار سو بست.
بیت ۳شیدا از آن شدم که نگارم چو ماه نو / ابرو نُمود و جلوه‌گری کرد و رو ببست
شیدا شدم چون نگارم مانند ماه نو ابرو نشان داد، جلوه کرد و روی پوشاند.
بیت ۷حافظ! هر آن که عشق نَورزید و وصل خواست / احرامِ طوفِ کعبهٔ دل، بی‌وضو ببست
حافظ، هر که عشق نورزید و وصل خواست، بی‌وضو احرام طواف کعبه دل را بست؛ یعنی شرط اصلی را به جا نیاورد.
معنی واژه‌ها
- نافه
- کیسه مشک
- کدو
- ظرف شراب از پوست کدو
- صراحی
- تنگ شراب
- قلقل
- صدای ریختن شراب از صراحی
- سماع
- شنیدن موسیقی و رقص صوفیانه
- احرام
- آمادگی و جامه ویژه حج