حافظ · غزل شماره ۳۹۰
افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن
افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمنمقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن
خوش به جای خویشتن بود این نشست خسرویتا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن
خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمتکاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن
تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درشهر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن
شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر اودر همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن
خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زینشهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن
جویبار ملک را آب روان شمشیر توستتو درخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن
بعد از این نَشگِفت اگر با نکهتِ خُلقِ خوشتخیزد از صحرای اِیذَج نافهٔ مُشک خُتن
گوشه گیران انتظار جلوهٔ خوش می‌کنندبرشکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن
مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوشساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن
ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دارتا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمده‌اید
وقتی نظم درست برقرار شود، هر کس جای خود را پیدا می‌کند. در جایگاهی که هستی عدالت را بکار.
تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در ستایش پادشاهی که با آمدنش هر کس به جای خویش نشست؛ به قرینه «صحرای ایذج» و «بزم اتابک» آن را درباره یکی از اتابکان لر بزرگ دانسته‌اند که مرکزشان ایذج بود. تاج سلطان گل از کنار چمن پیدا شد؛ خدایا قدمش بر سرو و سمن مبارک باد. بیت دوم نکته‌ای حکیمانه است: این نشستن خسروانه به جای خویش بود تا هر کس اکنون به جای خویش بنشیند. بیت هفتم پند عدالت است: درخت عدل را بنشان و ریشه بدخواهان را برکن.
شرح بیت‌ها
بیت ۱افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن / مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن
تاج سلطان گل از کنار چمن پیدا شد؛ خدایا قدمش بر سرو و سمن مبارک باد.
بیت ۲خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی / تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن
این نشستن خسروانه به جای خود بود، تا اکنون هر کس به جای خویش بنشیند.
بیت ۳خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت / کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن
انگشتر جم را به عاقبت‌به‌خیری مژده بده، که اسم اعظم دست اهریمن را از آن کوتاه کرد.
بیت ۷جویبار ملک را آب روان شمشیر توست / تو درخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن
شمشیر تو آب روان جویبار ملک است؛ درخت عدل را بنشان و ریشه بدخواهان را برکن.
بیت ۱۰مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش / ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن
با عقل مشورت کردم؛ گفت حافظ می بنوش. ساقی، به گفته این مشاور امین می بده.
معنی واژه‌ها
- افسر
- تاج
- طرف چمن
- کنار چمن
- حسن خاتمت
- عاقبت‌به‌خیری
- خنگ
- اسب
- ایذج
- ایذه امروزی، مرکز اتابکان لر بزرگ
- مستشار مؤتمن
- مشاور امین
- اتابک
- لقب فرمانروایان محلی