حافظ · غزل شماره ۴۴۲
به جان او که گرم دسترس به جان بودی
به جان او که گرم دسترس به جان بودیکمینه پیشکش بندگانش آن بودی
بگفتمی که «بها چیست خاک پایش را؟»اگر حیات گران مایه جاودان بودی
به بندگی قدش سرو معترف گشتیگرش چو سوسن آزاده ده زبان بودی
به خواب نیز نمیبینمش چه جای وصالچو این نبود و ندیدیم باری آن بودی
اگر دلم نشدی پایبند طرهٔ اوکیاش قرار در این تیرهخاکدان بودی؟
به رخ چو مهرِ فلک بینظیرِ آفاق استبه دل دریغ که یک ذره مهربان بودی
درآمدی ز درم کاشکی چو لمعهٔ نورکه بر دو دیدهٔ ما حکم او روان بودی
ز پرده نالهٔ حافظ برون کی افتادی؟اگر نه همدم مرغان صبح خوان بودی
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
زیبایی بیمهربانی ناقص است. اگر به کسی دل بستهای، ببین آیا او هم دلی مهربان دارد.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی بسیار نزدیک به غزل پیشین با همان ردیف «بودی». به جان او سوگند که اگر به جان دسترس داشتم، کمترین پیشکش بندگانش همان بود. بیت چهارم تلخ است: حتی در خواب هم او را نمیبینم، چه جای وصال؛ چون این نبود و ندیدیم، کاش آن بود. بیت ششم گلهای لطیف است: در روی مانند خورشید بینظیر آفاق است؛ دریغ که در دل یک ذره مهربان نیست. بیت پایانی: ناله حافظ اگر همدم مرغان صبحخوان نبود، از پرده بیرون نمیافتاد.
شرح بیتها
بیت ۱به جان او که گرم دسترس به جان بودی / کمینه پیشکش بندگانش آن بودی
به جان او سوگند که اگر به جان دسترس داشتم، کمترین پیشکش بندگانش همان بود.
بیت ۲بگفتمی که «بها چیست خاک پایش را؟» / اگر حیات گران مایه جاودان بودی
اگر زندگی گرانمایه جاودان بود، میپرسیدم بهای خاک پایش چیست.
بیت ۴به خواب نیز نمیبینمش چه جای وصال / چو این نبود و ندیدیم باری آن بودی
حتی در خواب هم او را نمیبینم، چه جای وصال؛ چون این نبود و ندیدیم، کاش آن بود.
بیت ۶به رخ چو مهرِ فلک بینظیرِ آفاق است / به دل دریغ که یک ذره مهربان بودی
در روی مانند خورشید آسمان بینظیر آفاق است؛ دریغ که در دل یک ذره مهربان نیست.
بیت ۸ز پرده نالهٔ حافظ برون کی افتادی؟ / اگر نه همدم مرغان صبح خوان بودی
اگر ناله حافظ همدم مرغان صبحخوان نبود، کی از پرده بیرون میافتاد؟
معنی واژهها
- کمینه
- کمترین
- پیشکش
- هدیه
- معترف
- اعترافکننده
- تیرهخاکدان
- دنیای تاریک
- لمعه
- درخشش
- مرغان صبحخوان
- پرندگان سحرخیز