پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۶۸

ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی‌ست

ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی‌ستحالِ هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی‌ست؟

مردم دیده ز لطفِ رخِ او در رخِ اوعکس خود دید، گمان برد که مشکین خالی‌ست

می‌چکد شیر هنوز از لبِ هم‌چون شکرشگر چه در شیوه‌گری هر مژه‌اش قَتّالی‌ست

ای که انگشت‌نمایی به کرم در همه شهروه که در کارِ غریبان، عَجَبَت اِهمالی‌ست

بعد از اینم نَبُوَد شائبه در جوهرِ فردکه دهانِ تو در این نکته خوش استدلالی‌ست

مژده دادند که بر ما گذری خواهی کردنیّتِ خیر مگردان که مبارک فالی‌ست

کوهِ اندوهِ فراقت به چه حالت بکِشد؟حافظِ خسته که از ناله تنش چون نالی‌ست

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

دوری کوتاهی برایت طولانی شده است. خبر دیدار نزدیک است؛ آن را فال نیک بدان و برای آن آماده شو.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی در جدایی کوتاه که به چشم عاشق سالی می‌نماید. «ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی است» از شناخته‌شده‌ترین مطلع‌هاست. مردمک چشم عکس خود را در روی یار دید و گمان کرد خال است. حافظ یار را که به کرم انگشت‌نما است، از بی‌توجهی به غریبان گلایه می‌کند و مژده گذر او را فال نیک می‌داند.

شرح بیت‌ها

بیت ۱ماهم این هفته برون رفت و به چشمم سالی‌ست / حالِ هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی‌ست؟

ماه من این هفته بیرون رفت و به چشمم یک سال است؛ حال هجران تو را چه می‌دانی که چه دشوار است.

بیت ۲مردم دیده ز لطفِ رخِ او در رخِ او / عکس خود دید، گمان برد که مشکین خالی‌ست

مردمک چشم در روی لطیف او عکس خود را دید و گمان کرد خالی مشکین است.

بیت ۴ای که انگشت‌نمایی به کرم در همه شهر / وه که در کارِ غریبان، عَجَبَت اِهمالی‌ست

ای که در همه شهر به بخشندگی انگشت‌نمایی، شگفتا که در کار غریبان سهل‌انگاری.

بیت ۶مژده دادند که بر ما گذری خواهی کرد / نیّتِ خیر مگردان که مبارک فالی‌ست

مژده دادند که از کنار ما خواهی گذشت؛ این نیت خیر را برمگردان که فالی مبارک است.

معنی واژه‌ها

مردم دیده
مردمک چشم
شیوه‌گری
ناز و عشوه
قتال
کشنده
اهمال
کوتاهی، سهل‌انگاری
جوهر فرد
جزء لایتجزا در فلسفه
نال
نی باریک