غزل ۷۴ حافظ: حاصل کارگه کون و مکان این همه نیست — با شرح و معنی

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

زمان کوتاه‌تر از آن است که فکر می‌کنی. به‌جای دویدن پشت چیزهای بزرگ و دور، از همین امروز و همراهی عزیزانت لذت ببر.

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی در کوتاهی عمر با ردیف «این همه نیست». حاصل کارگاه هستی این‌قدرها نیست که به آن دل ببندیم؛ دل و جان هم ارزشی ندارد مگر برای هم‌نشینی با جانان. حافظ می‌گوید دولت آن است که بی‌خون دل به دست آید و پنج روز عمر را خوش بیاسای. بیت ششم تصویری تکان‌دهنده دارد: بر لب دریای فنا منتظریم؛ فرصت را دریاب که از لب تا دهان راهی نیست.

شرح بیت‌ها

بیت ۱حاصلِ کارگه کون و مکان این همه نیست / باده پیش آر که اسبابِ جهان این همه نیست

حاصل کارگاه هستی این‌قدرها نیست؛ باده پیش آور که اسباب جهان ارزشی ندارد.

بیت ۴دولت آن است که بی خونِ دل آید به کنار / ور نه با سعی و عمل باغِ جَنان این همه نیست

دولت واقعی آن است که بی‌خون دل به دست آید؛ وگرنه باغ بهشت با تلاش و عمل این‌قدرها ارزشمند نیست.

بیت ۵پنج روزی که در این مرحله مهلت داری / خوش بیاسای زمانی که زمان این همه نیست

پنج روزی که در این منزل فرصت داری، زمانی خوش بیاسای که زمان چندان نیست.

بیت ۶بر لبِ بحرِ فنا منتظریم ای ساقی / فرصتی دان که ز لب تا به دهان این همه نیست

ای ساقی، بر لب دریای نیستی منتظریم؛ فرصت را غنیمت بدان که از لب تا دهان فاصله‌ای نیست.

معنی واژه‌ها

کارگه کون و مکان: جهان هستی
سدره و طوبی: درختان بهشتی
باغ جنان: بهشت
بحر فنا: دریای نیستی
زنهار: هشدار
نزار: لاغر، رنجور
رقم: نشان، نوشته