حافظ · غزل شماره ۱۰۵
صوفی ار باده به اندازه خورَد نوشش باد
صوفی ار باده به اندازه خورَد نوشش بادور نه اندیشهٔ این کار فراموشش باد
آن که یک جرعه مِی از دست توانَد دادندست با شاهدِ مقصود در آغوشش باد
پیرِ ما گفت خطا بر قلم صُنع نرفتآفرین بر نظرِ پاکِ خطاپوشَش باد
شاهِ تُرکان، سخنِ مدعیان میشِنَوَدشرمی از مَظلَمِهٔ خونِ سیاوشش باد
گر چه از کِبر، سخن با منِ درویش نگفتجان فدایِ شِکَرینپستهٔ خاموشش باد
چشمم از آینهدارانِ خط و خالش گشتلبم از بوسهرُبایانِ بَر و دوشش باد
نرگسِ مست نوازشکُنِ مردمدارَشخونِ عاشق به قدح گر بِخورد نوشش باد
به غلامیِ تو مشهورِ جهان شد حافظحلقهٔ بندگیِ زلفِ تو در گوشش باد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
اعتدال را در هر کاری نگه دار. و مانند «پیر خطاپوش»، به جای دیدن عیبها، با نگاهی بزرگوارانه به دیگران نگاه کن.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی دعایی درباره اعتدال و بزرگواری. اگر صوفی به اندازه باده بنوشد نوشش باد، وگرنه بهتر است اندیشه این کار را فراموش کند. بیت سوم از جملههای بسیار نقلشده حافظ است: «پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت / آفرین بر نظر پاک خطاپوشش باد»، که درباره معنای آن بحث بسیار شده است. حافظ در ادامه از شاه ترکان (افراسیاب) میخواهد از خون سیاوش شرم کند؛ کنایهای به شنیدن سخن مدعیان.
شرح بیتها
بیت ۱صوفی ار باده به اندازه خورَد نوشش باد / ور نه اندیشهٔ این کار فراموشش باد
اگر صوفی به اندازه باده بنوشد نوشش باد، وگرنه بهتر است اندیشه این کار را فراموش کند.
بیت ۳پیرِ ما گفت خطا بر قلم صُنع نرفت / آفرین بر نظرِ پاکِ خطاپوشَش باد
پیر ما گفت بر قلم آفرینش خطایی نرفته است؛ آفرین بر نظر پاک او که خطاها را میپوشاند.
بیت ۴شاهِ تُرکان، سخنِ مدعیان میشِنَوَد / شرمی از مَظلَمِهٔ خونِ سیاوشش باد
شاه ترکان سخن مدعیان را میشنود؛ کاش از گناه خون سیاوش شرم کند. اشاره به افراسیاب که سیاوش را کشت.
بیت ۵گر چه از کِبر، سخن با منِ درویش نگفت / جان فدایِ شِکَرینپستهٔ خاموشش باد
گرچه از غرور با من درویش سخن نگفت، جانم فدای لب شیرین و خاموشش باد.
معنی واژهها
- نوشش باد
- گوارایش باد
- شاهد مقصود
- مراد و معشوق
- قلم صنع
- قلم آفرینش
- خطاپوش
- پوشاننده خطا
- مظلمه
- ستم
- مردمدار
- مهربان با مردم