حافظ · غزل شماره ۱۰۶
تَنَت به نازِ طبیبان نیازمند مباد
تَنَت به نازِ طبیبان نیازمند مبادوجود نازکت آزردهٔ گزند مباد
سلامتِ همه آفاق در سلامتِ توستبه هیچ عارضه شخصِ تو دردمند مباد
جمالِ صورت و معنی ز امنِ صحتِ توستکه ظاهرت دُژَم و باطنت نَژَند مباد
در این چمن چو درآید خزان به یغماییرهش به سروِ سهی قامتِ بلند مباد
در آن بساط که حُسن تو جلوه آغازدمجالِ طعنهٔ بدبین و بدپسند مباد
هر آن که رویِ چو ماهت به چشمِ بد بیندبر آتشِ تو بجز جانِ او سپند مباد
شفا ز گفتهٔ شِکَّرفِشانِ حافظ جویکه حاجتت به عِلاجِ گلاب و قند مباد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
کسی از نزدیکانت بیمار یا ناخوش است؟ دعا و احوالپرسی تو برایش مرهم است. سخن مهربان هم نوعی درمان است.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در آرزوی سلامت یار (یا ممدوح) که احتمالاً هنگام بیماری او سروده شده است. حافظ دعا میکند که تن نازکش نیازمند ناز طبیبان نشود و به هیچ گزندی آزرده نشود، زیرا سلامت همه جهان در سلامت اوست. در بیت ششم به رسم اسپند دود کردن اشاره میکند: هر که روی ماه او را به چشم بد ببیند، جانش سپند آتش او باد. در پایان میگوید شفا را در سخن شکرین حافظ بجوی.
شرح بیتها
بیت ۱تَنَت به نازِ طبیبان نیازمند مباد / وجود نازکت آزردهٔ گزند مباد
تن تو به ناز پزشکان نیازمند مباد و وجود نازکت از هیچ گزندی آزرده نشود.
بیت ۲سلامتِ همه آفاق در سلامتِ توست / به هیچ عارضه شخصِ تو دردمند مباد
سلامت همه جهان در سلامت توست؛ هیچ بیماری تو را دردمند نکند.
بیت ۶هر آن که رویِ چو ماهت به چشمِ بد بیند / بر آتشِ تو بجز جانِ او سپند مباد
هر کس روی ماهمانندت را به چشم بد ببیند، جز جان او اسپندی بر آتش تو نباشد؛ رسم دود کردن اسپند برای دفع چشمزخم.
بیت ۷شفا ز گفتهٔ شِکَّرفِشانِ حافظ جوی / که حاجتت به عِلاجِ گلاب و قند مباد
شفا را از سخن شکرافشان حافظ بجوی تا به درمان با گلاب و قند نیازی نداشته باشی.
معنی واژهها
- گزند
- آسیب
- عارضه
- بیماری
- دژم
- افسرده، اخمو
- نژند
- غمگین
- یغما
- تاراج
- سپند
- اسپند