حافظ · غزل شماره ۱۲
ای فروغِ ماهِ حُسن، از روی رخشان شما
ای فروغِ ماهِ حُسن، از روی رخشان شماآبِروی خوبی از چاه زَنَخدان شما
عزم دیدار تو دارد جانِ بر لب آمدهباز گردد یا برآید؟ چیست فرمان شما؟
کَس به دور نرگست طرفی نبست از عافیتبِه که نفروشند مستوری به مستان شما
بخت خوابآلود ما بیدار خواهد شد مگرزان که زد بر دیده آبی، روی رخشان شما
با صبا همراه بفرست از رخت گل دستهایبو که بویی بشنویم از خاک بستان شما
عمرتان باد و مراد ای ساقیانِ بزمِ جمگرچه جام ما نشد پُر مِی به دوران شما
دل خرابی میکند، دلدار را آگه کنیدزینهار ای دوستان، جان من و جان شما
کی دهد دست این غرض یا رب که همدستان شوند؟خاطر مجموع ما، زلف پریشان شما
دور دار از خاک و خون دامن، چو بر ما بگذریکَاندَر این ره کشته بسیارند، قربان شما
میکند حافظ دعایی، بشنو، آمینی بگوروزی ما باد لعل شَکَّرافشان شما
ای صبا با ساکنانِ شهرِ یزد از ما بگوکِای سر حقناشناسان گوی چوگان شما
گرچه دوریم از بساط قُرب، همّت دور نیستبندهٔ شاه شماییم و ثناخوان شما
ای شَهنشاه بلند اختر، خدا را همّتیتا ببوسم همچو اختر خاک ایوان شما
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
از جایی یا کسی که دلت آنجاست دوری. فاصله مانع همدلی نیست؛ امید و دعایت را نگه دار که بخت خفته هم بیدار میشود.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در خطاب به محبوب که در بیتهای پایانی رو به شهر یزد و پادشاهی ستوده میکند. حافظ جانش را بر لب آورده و از یار میپرسد برگردد یا برآید. بخت خوابآلود خود را با دیدن روی یار بیدارشدنی میداند و از صبا دستهگلی از روی او میخواهد. بیتهای مربوط به یزد را به روزگار اقامت کوتاه و ناخوشایند حافظ در آن شهر نسبت دادهاند.
شرح بیتها
بیت ۱ای فروغِ ماهِ حُسن، از روی رخشان شما / آبِروی خوبی از چاه زَنَخدان شما
ای که فروغ ماهِ زیبایی از چهره درخشان توست و آبروی خوبی از چاه زنخدان تو.
بیت ۲عزم دیدار تو دارد جانِ بر لب آمده / باز گردد یا برآید؟ چیست فرمان شما؟
جانِ بر لب رسیده آرزوی دیدار تو را دارد؛ برگردد یا بیرون آید؟ فرمان تو چیست؟
بیت ۸کی دهد دست این غرض یا رب که همدستان شوند؟ / خاطر مجموع ما، زلف پریشان شما
خدایا، کی این آرزو برآورده میشود که خاطر آرام ما و زلف پریشان شما همدست شوند؟ تقابل «مجموع» و «پریشان» زیبایی بیت است.
بیت ۱۲گرچه دوریم از بساط قُرب، همّت دور نیست / بندهٔ شاه شماییم و ثناخوان شما
گرچه از مجلس نزدیکان دوریم، همت و دل ما دور نیست؛ بنده و ستایشگر شاه شماییم.
معنی واژهها
- زنخدان
- چانه
- طرف بستن
- بهره بردن
- مستوری
- پارسایی، پردهنشینی
- بزم جم
- مجلس جمشید؛ کنایه از بزم شاهانه
- بساط قرب
- مجلس نزدیکان
- همّت
- توجه باطنی، اراده