غزل ۱۳۰ حافظ: سحر بلبل حکایت با صبا کرد — با شرح و معنی

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

کار خیر را بی‌سروصدا و بی‌ریا انجام بده؛ ارزش واقعی همین است. اگر از نزدیکی آزرده‌ای، بدان که انتظار از آشنا بیشتر است و این طبیعی است.

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی بهاری که با شکایت بلبل از عشق گل آغاز می‌شود. بیت سوم مشهور است: غلام همت آن نازنینم که کار خیر را بی‌روی و ریا کرد. بیت چهارم تلخ است: از بیگانگان نمی‌نالم، هر چه با من کرد آن آشنا کرد. حافظ در پایان مژده می‌دهد که از زهد ریا توبه کرده است و از خواجه ابوالوفا، از بزرگان شهر، به نیکی یاد می‌کند.

شرح بیت‌ها

بیت ۳غلامِ همتِ آن نازنینم / که کار خیر بی روی و ریا کرد

بنده همت آن نازنینم که کار نیک را بی‌ریا و خودنمایی انجام داد.

بیت ۴من از بیگانگان دیگر ننالم / که با من هرچه کرد آن آشنا کرد

دیگر از بیگانگان نمی‌نالم، که هر چه با من کرد، آن آشنا کرد.

بیت ۵گر از سلطان طمع کردم، خطا بود / ور از دلبر وفا جُستَم، جفا کرد

اگر از سلطان چیزی خواستم، خطا بود؛ و اگر از دلبر وفا جستم، جفا کرد.

بیت ۹بشارت بَر به کویِ می فروشان / که حافظ توبه از زهدِ ریا کرد

به کوی می‌فروشان مژده ببر که حافظ از زهد ریاکارانه توبه کرد.

معنی واژه‌ها

حکایت کردن: گله کردن، باز گفتن
روی و ریا: ظاهرسازی
تنعم: خوش‌گذرانی، بهره‌مندی
بشارت: مژده
خواجگان: بزرگان
بوالوفا: نام یکی از بزرگان شیراز