حافظ · غزل شماره ۱۳۳
صوفی نَهاد دام و سَرِ حُقِّه، باز کَرْد
صوفی نَهاد دام و سَرِ حُقِّه، باز کَرْدبُنْیادِ مَکْر با فَلَکِ حُقِّهباز کَرْد
بازیِّ چَرْخ بِشْکَنَدَش بِیْضِه دَر کُلاهزیرا که عَرْضِ شُعْبَدِه با اَهْلِ راز کَرْد
ساقی! بیا! که شاهِدِ رَعْنایِ صوفیاندیگَر به جِلْوِه آمد و آغازِ ناز کَرْد
این مُطْرِب اَز کُجاست که سازِ عِراق ساخت؟وآهَنْگِ بازْگَشْت به راهِ حِجاز کَرْد؟
ای دِل! بیا! که ما بِه پَناهِ خُدا رَویمزآنْچ آسْتینِ کوتَه و دَسْتِ دِراز کَرْد
صَنْعَت مَکُن که هَرکِه مُحَبَّت، نَه راسْت باخْتعِشْقَش به رویِ دِل، دَرِ مَعْنی، فَراز کَرْد
فَرْدا که پیشگاهِ حَقیقَت شَوَد پَدیدشَرْمَنْدِه رَهْرُوی کِه عَمَل بَر مَجاز کَرْد
اِی کَبْکِ خوشخُرام! کُجا میرَوی؟ بِایست!غَرِّه مَشو! که گُرْبِهٔ زاهِد، نَماز کَرْد
«حافِظ»! مَکُن مَلامَتِ رِنْدان! که دَر اَزَلما را خُدا زِ زُهْدِ ریا، بینیاز کَرْد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
مراقب کسانی باش که ظاهری پاک و نیتی دیگر دارند. هر کاری را صادقانه انجام بده؛ روزی حقیقت آشکار میشود.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
از تندترین غزلهای حافظ در نقد صوفی ریاکار. صوفی دام نهاده و سر حقه شعبدهبازی را باز کرده تا با فلک حقهباز نیرنگ بزند؛ اما بازی چرخ رسوایش خواهد کرد، زیرا شعبده را پیش اهل راز عرضه کرده است. بیت هفتم هشداری جدی است: فردا که پیشگاه حقیقت آشکار شود، رهروی شرمنده است که کارش بر مجاز بود. بیت هشتم تمثیلی مشهور دارد: ای کبک خوشخرام، فریب مخور که گربه زاهد نماز کرده است.
شرح بیتها
بیت ۱صوفی نَهاد دام و سَرِ حُقِّه، باز کَرْد / بُنْیادِ مَکْر با فَلَکِ حُقِّهباز کَرْد
صوفی دام گسترد و سر جعبه شعبده را گشود؛ با فلک حقهباز بنای نیرنگ گذاشت.
بیت ۲بازیِّ چَرْخ بِشْکَنَدَش بِیْضِه دَر کُلاه / زیرا که عَرْضِ شُعْبَدِه با اَهْلِ راز کَرْد
بازی چرخ رسوایش خواهد کرد (تخم در کلاهش خواهد شکست)، زیرا پیش اهل راز شعبده نمایش داد.
بیت ۶صَنْعَت مَکُن که هَرکِه مُحَبَّت، نَه راسْت باخْت / عِشْقَش به رویِ دِل، دَرِ مَعْنی، فَراز کَرْد
تظاهر مکن؛ هر کس در محبت راست نباخت، عشق در معنا را به روی دلش بست.
بیت ۷فَرْدا که پیشگاهِ حَقیقَت شَوَد پَدید / شَرْمَنْدِه رَهْرُوی کِه عَمَل بَر مَجاز کَرْد
فردا که پیشگاه حقیقت آشکار شود، رهروی شرمنده خواهد بود که کارش بر مجاز و ظاهر بود.
بیت ۸اِی کَبْکِ خوشخُرام! کُجا میرَوی؟ بِایست! / غَرِّه مَشو! که گُرْبِهٔ زاهِد، نَماز کَرْد
ای کبک خوشخرام، کجا میروی؟ بایست و فریب مخور، که گربه زاهد به نماز ایستاده است.
معنی واژهها
- حقه
- جعبه شعبدهباز
- حقهباز
- نیرنگباز
- بیضه در کلاه شکستن
- رسوا شدن
- شعبده
- تردستی
- آستین کوته و دست دراز
- ظاهر زاهدانه و باطن طماع
- مجاز
- ظاهر، غیرحقیقی
- غره
- فریفته