حافظ · غزل شماره ۱۵۵
اگر روم ز پِیاش فتنهها برانگیزد
اگر روم ز پِیاش فتنهها برانگیزدور از طلب بنشینم به کینه برخیزد
و گر به رهگذری یک دَم از وفاداریچو گَرد در پِیاش افتم چو باد بُگْریزد
و گر کنم طلبِ نیم بوسه صد افسوسز حُقِّهٔ دهنش چون شکر فرو ریزد
من آن فریب که در نرگسِ تو میبینمبس آبروی که با خاک ره برآمیزد
فراز و شیب بیابان عشق، دامِ بلاستکجاست شیردلی کز بلا نپرهیزد
تو عمر خواه و صبوری که چرخِ شعبده بازهزار بازی از این طُرفهتر برانگیزد
بر آستانهٔ تسلیم سر بِنِه حافظکه گر ستیزه کنی، روزگار بستیزد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
با شرایطی که در اختیارت نیست نجنگ. صبر کن و بپذیر؛ روزگار بازیهای بسیاری دارد و این وضعیت هم تغییر خواهد کرد.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در ناسازگاری یار و پند تسلیم. اگر دنبالش بروم فتنه برمیانگیزد و اگر از طلب بنشینم به کینه برمیخیزد؛ اگر در راهی چون گرد دنبالش بیفتم، مانند باد میگریزد. بیت پنجم دعوت به دلیری است: فراز و نشیب بیابان عشق دام بلاست؛ شیردلی کجاست که از بلا نپرهیزد؟ دو بیت پایانی پند اصلیاند: عمر بخواه و صبوری کن، که چرخ هزار بازی شگفتتر دارد؛ و سر بر آستان تسلیم بنه، که اگر ستیزه کنی روزگار با تو میستیزد.
شرح بیتها
بیت ۱اگر روم ز پِیاش فتنهها برانگیزد / ور از طلب بنشینم به کینه برخیزد
اگر دنبالش بروم فتنهها برمیانگیزد و اگر از طلب بنشینم به کینه برمیخیزد.
بیت ۲و گر به رهگذری یک دَم از وفاداری / چو گَرد در پِیاش افتم چو باد بُگْریزد
و اگر در راهی یک دم از وفاداری مانند گرد دنبالش بیفتم، مانند باد میگریزد.
بیت ۵فراز و شیب بیابان عشق، دامِ بلاست / کجاست شیردلی کز بلا نپرهیزد
فراز و نشیب بیابان عشق دام بلاست؛ کجاست شیردلی که از بلا نپرهیزد؟
بیت ۶تو عمر خواه و صبوری که چرخِ شعبده باز / هزار بازی از این طُرفهتر برانگیزد
تو عمر و صبر بخواه، که چرخ شعبدهباز هزار بازی شگفتتر از این برمیانگیزد.
بیت ۷بر آستانهٔ تسلیم سر بِنِه حافظ / که گر ستیزه کنی، روزگار بستیزد
حافظ، سر بر آستانه تسلیم بنه، که اگر ستیزه کنی، روزگار با تو میستیزد.
معنی واژهها
- فتنه
- آشوب
- حقه دهان
- دهان کوچک چون صندوقچه
- نرگس
- چشم
- فراز و شیب
- بالا و پایین
- طرفه
- شگفت
- ستیزه
- جنگ و جدال