پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۰۰

دانی که چنگ و عود چه تَقریر می‌کنند؟

دانی که چنگ و عود چه تَقریر می‌کنند؟پنهان خورید باده که تَعزیر می‌کنند

ناموسِ عشق و رونقِ عُشّاق می‌بَرندعیبِ جوان و سرزنشِ پیر می‌کنند

جز قلبِ تیره هیچ نشد حاصل و هنوزباطل در این خیال که اِکسیر می‌کنند

گویند رمزِ عشق مگویید و مشنویدمشکل حکایتیست که تَقریر می‌کنند

ما از برونِ در شده مغرورِ صد فریبتا خود درونِ پرده چه تدبیر می‌کنند

تشویشِ وقتِ پیرِ مغان می‌دهند بازاین سالِکان نگر که چه با پیر می‌کنند

صد مُلکِ دل به نیم نظر می‌توان خریدخوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

قومی به جِدّ و جهد نهادند وصلِ دوستقومی دگر حواله به تقدیر می‌کنند

فِی‌الجُمله اعتماد مکُن بر ثباتِ دهرکـ‌این کارخانه‌ایست که تغییر می‌کنند

مِی خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسبچون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

روزگار ثابت نمی‌ماند؛ شرایط سخت کنونی هم تغییر می‌کند. هم تلاش کن و هم به تقدیر اعتماد داشته باش.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی انتقادی درباره سخت‌گیری‌ها و ریاکاری روزگار. می‌دانی چنگ و عود چه می‌گویند؟ پنهان باده بخورید که تعزیر (مجازات) می‌کنند. بسیاری آن را اشاره به دوران سخت‌گیری امیر مبارزالدین مظفری می‌دانند. بیت هشتم از ابیات مشهور است: گروهی وصل دوست را به تلاش و کوشش نهادند و گروهی دیگر آن را به تقدیر حواله می‌دهند. بیت نهم پندی حکیمانه است: به ثبات روزگار اعتماد مکن، که این کارخانه‌ای است که تغییر می‌کند. بیت پایانی ریاکاری را فراگیر می‌داند.

شرح بیت‌ها

بیت ۱دانی که چنگ و عود چه تَقریر می‌کنند؟ / پنهان خورید باده که تَعزیر می‌کنند

می‌دانی چنگ و عود چه می‌گویند؟ پنهان باده بخورید که مجازات می‌کنند.

بیت ۳جز قلبِ تیره هیچ نشد حاصل و هنوز / باطل در این خیال که اِکسیر می‌کنند

جز سکه تیره (تقلبی) چیزی حاصل نشد و هنوز به باطل خیال می‌کنند که کیمیا می‌سازند.

بیت ۷صد مُلکِ دل به نیم نظر می‌توان خرید / خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

صد ملک دل را با نیم نگاه می‌توان خرید؛ زیبارویان در این معامله کوتاهی می‌کنند.

بیت ۸قومی به جِدّ و جهد نهادند وصلِ دوست / قومی دگر حواله به تقدیر می‌کنند

گروهی وصل دوست را به کوشش و تلاش نهادند و گروهی دیگر آن را به تقدیر حواله می‌کنند.

بیت ۹فِی‌الجُمله اعتماد مکُن بر ثباتِ دهر / کـ‌این کارخانه‌ایست که تغییر می‌کنند

در کل، به ثبات روزگار اعتماد مکن، که این کارخانه‌ای است که در آن تغییر می‌دهند.

معنی واژه‌ها

تقریر
بیان
تعزیر
مجازات شرعی
ناموس
آبرو
قلب تیره
سکه تقلبی
اکسیر
کیمیا
تشویش
آشفتگی
دهر
روزگار
تزویر
ریا، فریب