پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۱۵

به کویِ میکده یا رب سحر چه مشغله بود؟

به کویِ میکده یا رب سحر چه مشغله بود؟که جوشِ شاهد و ساقی و شمع و مشعله بود

حدیثِ عشق که از حرف و صوت مُستَغنیستبه نالهٔ دف و نی در خروش و ولوله بود

مباحثی که در آن مجلسِ جنون می‌رفتوَرایِ مدرسه و قال و قیلِ مسأله بود

دل از کرشمهٔ ساقی به شُکر بود ولیز نامساعدیِ بختش اندکی گِلِه بود

قیاس کردم و آن چشمِ جادوانهٔ مستهزار ساحر چون سامریش در گَله بود

بگفتمش به لبم بوسه‌ای حوالت کنبه خنده گفت کِی‌ات با من این معامله بود؟

ز اخترم نظری سعد در رَه است که دوشمیان ماه و رخِ یارِ من مُقابله بود

دهانِ یار که درمانِ دردِ حافظ داشتفغان که وقتِ مُرُوَّت چه تنگ حوصله بود

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

نظری خجسته از بخت در راه است. گاهی حقیقت را باید با دل فهمید، نه با بحث و جدل؛ به احساست اعتماد کن.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی در وصف مجلسی شورانگیز در سحرگاه. خدایا، سحر در کوی میکده چه غوغایی بود که شاهد و ساقی و شمع و مشعل در جوش بودند. بیت دوم نکته‌ای ژرف دارد: سخن عشق که از حرف و صوت بی‌نیاز است، با ناله دف و نی در خروش بود. بیت سوم مشهور است: مباحثی که در آن مجلس جنون می‌رفت، فراتر از مدرسه و قال و قیل مسئله بود. بیت هفتم به طالع خوش اشاره دارد: از ستاره‌ام نظری سعد در راه است.

شرح بیت‌ها

بیت ۱به کویِ میکده یا رب سحر چه مشغله بود؟ / که جوشِ شاهد و ساقی و شمع و مشعله بود

خدایا، سحرگاه در کوی میکده چه غوغایی بود که جوش شاهد و ساقی و شمع و مشعل بود.

بیت ۲حدیثِ عشق که از حرف و صوت مُستَغنیست / به نالهٔ دف و نی در خروش و ولوله بود

سخن عشق که از حرف و صوت بی‌نیاز است، با ناله دف و نی در خروش و غوغا بود.

بیت ۳مباحثی که در آن مجلسِ جنون می‌رفت / وَرایِ مدرسه و قال و قیلِ مسأله بود

مباحثی که در آن مجلس جنون می‌رفت، فراتر از مدرسه و قیل و قال مسئله بود.

بیت ۶بگفتمش به لبم بوسه‌ای حوالت کن / به خنده گفت کِی‌ات با من این معامله بود؟

گفتمش بوسه‌ای به لبم حواله کن؛ با خنده گفت: کی تو با من چنین معامله‌ای داشتی؟

بیت ۷ز اخترم نظری سعد در رَه است که دوش / میان ماه و رخِ یارِ من مُقابله بود

از ستاره‌ام نظری فرخنده در راه است، که دیشب میان ماه و رخ یارم مقابله بود.

معنی واژه‌ها

مشغله
غوغا، هیاهو
مشعله
مشعل
مستغنی
بی‌نیاز
ولوله
غوغا
قال و قیل
بحث و جدل
سعد
خجسته
مقابله
رو‌به‌رو شدن دو ستاره