پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۲۵

ساقی حدیثِ سرو و گل و لاله می‌رود

ساقی حدیثِ سرو و گل و لاله می‌رودوین بحث با ثَلاثهٔ غَسّاله می‌رود

مِی ده که نوعروسِ چمن حَدِّ حُسن یافتکار این زمان ز صنعتِ دَلّاله می‌رود

شِکَّرشِکن شَوَند همه طوطیانِ هندزین قندِ پارسی که به بَنگاله می‌رود

طِیِّ مکان ببین و زمان در سلوکِ شعرکاین طفل یک شبه رَهِ یک ساله می‌رود

آن چشمِ جادوانهٔ عابدفریب بینکش کاروانِ سِحْر ز دنباله می‌رود

از رَه مَرو به عشوهٔ دنیا که این عجوزمکّاره می‌نشیند و مُحتاله می‌رود

بادِ بهار می‌وزد از گُلْسِتانِ شاهوز ژاله باده در قدحِ لاله می‌رود

حافظ ز شوقِ مجلس سلطان غیاثِ دینغافل مشو که کارِ تو از ناله می‌رود

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

سخن و هنرت فراتر از مرزها خواهد رفت. فریب ظاهر فریبنده دنیا را نخور و روی کار ارزشمندت تمرکز کن.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی مشهور که به روایت‌های تاریخی برای سلطان غیاث‌الدین، پادشاه بنگاله، فرستاده شد. ساقی، سخن از سرو و گل و لاله است و این بحث با سه پیمانه غم‌زدا می‌رود. بیت سوم از مشهورترین ابیات دیوان است: همه طوطیان هند شکرشکن می‌شوند از این قند پارسی که به بنگاله می‌رود؛ یعنی شعر فارسی شیرین‌تر از شکر است. بیت چهارم از سرعت سفر شعر می‌گوید: این طفل یک‌شبه راه یک‌ساله را می‌رود. بیت ششم پندی درباره فریب دنیاست.

شرح بیت‌ها

بیت ۱ساقی حدیثِ سرو و گل و لاله می‌رود / وین بحث با ثَلاثهٔ غَسّاله می‌رود

ساقی، سخن از سرو و گل و لاله است و این بحث با سه پیمانه غم‌زدا ادامه دارد.

بیت ۳شِکَّرشِکن شَوَند همه طوطیانِ هند / زین قندِ پارسی که به بَنگاله می‌رود

همه طوطیان هند شکرشکن خواهند شد از این قند پارسی که به بنگاله می‌رود.

بیت ۴طِیِّ مکان ببین و زمان در سلوکِ شعر / کاین طفل یک شبه رَهِ یک ساله می‌رود

درنوردیدن مکان و زمان را در سلوک شعر ببین، که این طفل یک‌شبه راه یک‌ساله را می‌رود.

بیت ۶از رَه مَرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز / مکّاره می‌نشیند و مُحتاله می‌رود

فریب ناز دنیا را مخور و از راه مرو، که این پیرزن مکار می‌نشیند و حیله‌گر می‌رود.

بیت ۸حافظ ز شوقِ مجلس سلطان غیاثِ دین / غافل مشو که کارِ تو از ناله می‌رود

حافظ، از شوق مجلس سلطان غیاث‌الدین غافل مشو، که کار تو با ناله پیش می‌رود.

معنی واژه‌ها

ثلاثه غساله
سه پیمانه شوینده غم
دلاله
آرایشگر عروس
شکرشکن
شیرین‌سخن
قند پارسی
شعر فارسی
بنگاله
بنگال
طی مکان
درنوردیدن فاصله
عجوز
پیرزن
محتاله
حیله‌گر