حافظ · غزل شماره ۲۲۷
گر چه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشود
گر چه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشودتا ریا وَرزَد و سالوس مسلمان نشود
رِندی آموز و کَرَم کُن که نه چندان هنر استحَیَوانی که ننوشد مِی و انسان نشود
گوهرِ پاک بِباید که شود قابلِ فیضوَر نه هر سنگ و گِلی، لؤلؤ و مرجان نشود
اسمِ اعظم بِکُنَد کارِ خود ای دل! خوش باشکه به تَلبیس و حِیَل، دیو مسلمان نشود
عشق میورزم و امّید که این فَنِّ شریفچون هنرهایِ دگر، موجب حِرمان نشود
دوش میگفت که «فردا بدهم کامِ دلت»سببی ساز خدایا که پشیمان نشود
حُسنِ خُلقی زِ خدا میطلبم خویِ تو راتا دگر خاطرِ ما از تو پریشان نشود
ذره را تا نَبوَد همّتِ عالی حافظطالبِ چشمهٔ خورشیدِ درخشان نشود
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
انسانیت در کرم و مهربانی است، نه فقط در پرهیز. وعدهای به تو داده شده؛ دعا کن که به آن وفا شود.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در نقد ریا و ستایش کرم و گوهر پاک. هرچند این سخن بر واعظ شهر آسان نیست، تا ریا میورزد مسلمان نمیشود. بیت دوم پندی تند و مشهور است: رندی بیاموز و کرم کن؛ اینکه حیوانی می نمینوشد ولی انسان نمیشود هنری نیست. بیت سوم ژرف است: گوهر پاک لازم است تا قابل فیض شود؛ وگرنه هر سنگ و گلی مروارید و مرجان نمیشود. بیت چهارم امیدبخش است: دیو با نیرنگ مسلمان نمیشود؛ اسم اعظم کار خود را میکند.
شرح بیتها
بیت ۱گر چه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشود / تا ریا وَرزَد و سالوس مسلمان نشود
هرچند این سخن بر واعظ شهر آسان نیست، تا ریا و فریب میورزد مسلمان نمیشود.
بیت ۲رِندی آموز و کَرَم کُن که نه چندان هنر است / حَیَوانی که ننوشد مِی و انسان نشود
رندی بیاموز و کرم کن؛ این هنری نیست که حیوانی می ننوشد اما انسان هم نشود.
بیت ۳گوهرِ پاک بِباید که شود قابلِ فیض / وَر نه هر سنگ و گِلی، لؤلؤ و مرجان نشود
گوهر پاک لازم است تا قابل فیض شود؛ وگرنه هر سنگ و گلی مروارید و مرجان نمیشود.
بیت ۴اسمِ اعظم بِکُنَد کارِ خود ای دل! خوش باش / که به تَلبیس و حِیَل، دیو مسلمان نشود
ای دل خوش باش، اسم اعظم کار خود را میکند؛ دیو با نیرنگ و حیله مسلمان نمیشود.
بیت ۶دوش میگفت که «فردا بدهم کامِ دلت» / سببی ساز خدایا که پشیمان نشود
دیشب میگفت فردا کام دلت را میدهم؛ خدایا سببی ساز که پشیمان نشود.
معنی واژهها
- سالوس
- ریاکار
- فیض
- بخشش الهی
- لؤلؤ
- مروارید
- اسم اعظم
- بزرگترین نام خدا
- تلبیس
- فریبکاری
- حیل
- حیلهها
- حرمان
- محرومی