حافظ · غزل شماره ۲۲۹
بخت از دهانِ دوست نشانم نمیدهد
بخت از دهانِ دوست نشانم نمیدهددولت خبر ز رازِ نهانم نمیدهد
از بهرِ بوسهای ز لبش جان همیدهماینم همیسِتانَد و آنم نمیدهد
مُردم در این فِراق و در آن پرده راه نیستیا هست و پرده دار نشانم نمیدهد
زلفش کشید بادِ صبا چرخِ سِفله بینکانجا مجالِ بادِ وَزانَم نمیدهد
چندان که بر کنار چو پرگار میشدمدوران چو نقطه رَه به میانم نمیدهد
شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولیبدعهدیِ زمانه زمانم نمیدهد
گفتم رَوَم به خواب و ببینم جمالِ دوستحافظ ز آه و ناله امانم نمیدهد
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
صبر سرانجام شیرین است، هرچند اکنون زمان کم به نظر میرسد. ناامید نشو؛ راهی به میان دایره پیدا خواهد شد.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در شکایت از بخت ناسازگار با ردیف «نمیدهد». بخت نشانی از دهان دوست به من نمیدهد و دولت از راز پنهانم خبری نمیدهد. بیت دوم تلخ و ظریف است: برای بوسهای از لبش جان میدهم؛ این (جان) را میگیرد و آن (بوسه) را نمیدهد. بیت پنجم تمثیل پرگار است: هر چه مانند پرگار بر کنار میگردم، روزگار مانند نقطه راهم به میان نمیدهد. بیت ششم پندی مشهور دارد: شکر با صبر سرانجام به دست میآید، اما بدعهدی زمانه فرصتم نمیدهد.
شرح بیتها
بیت ۲از بهرِ بوسهای ز لبش جان همیدهم / اینم همیسِتانَد و آنم نمیدهد
برای بوسهای از لبش جان میدهم؛ این (جان) را میگیرد و آن (بوسه) را نمیدهد.
بیت ۳مُردم در این فِراق و در آن پرده راه نیست / یا هست و پرده دار نشانم نمیدهد
در این فراق مردم و به آن پرده راهی نیست؛ یا هست و پردهدار نشانم نمیدهد.
بیت ۵چندان که بر کنار چو پرگار میشدم / دوران چو نقطه رَه به میانم نمیدهد
هر چه مانند پرگار بر کنار میگردم، روزگار مانند نقطه راهم به میان نمیدهد.
بیت ۶شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی / بدعهدیِ زمانه زمانم نمیدهد
شکر سرانجام با صبر به دست میآید، اما بدعهدی زمانه به من فرصت نمیدهد.
بیت ۷گفتم رَوَم به خواب و ببینم جمالِ دوست / حافظ ز آه و ناله امانم نمیدهد
گفتم بخوابم و جمال دوست را در خواب ببینم؛ اما آه و ناله حافظ امانم نمیدهد.
معنی واژهها
- دولت
- بخت
- پردهدار
- دربان
- چرخ سفله
- آسمان فرومایه
- باد وزان
- باد وزنده
- پرگار
- ابزار دایرهکشی
- بدعهدی
- پیمانشکنی