حافظ · غزل شماره ۲۴۱
معاشران ز حریفِ شبانه یاد آرید
معاشران ز حریفِ شبانه یاد آریدحقوقِ بندگیِ مخلصانه یاد آرید
به وقتِ سرخوشی از آه و ناله عُشّاقبه صوت و نغمهٔ چنگ و چَغانه یاد آرید
چو لطفِ باده کُنَد جلوه در رخِ ساقیز عاشقان به سرود و ترانه یاد آرید
چو در میانِ مراد آورید دستِ امیدز عهدِ صحبت ما در میانه یاد آرید
سمندِ دولت اگر چند سرکشیده رَوَدز همرهان به سرِ تازیانه یاد آرید
نمی‌خورید زمانی غمِ وفادارانز بی‌وفاییِ دورِ زمانه یاد آرید
به وَجهِ مرحمت ای ساکنانِ صدرِ جلالز رویِ حافظ و این آستانه یاد آرید
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمده‌اید
در روزهای کامیابی دوستانی را که در سختی کنارت بودند فراموش نکن. یک یادآوری کوچک رابطه‌های قدیمی را زنده نگه می‌دارد.
تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در یادآوری دوستان و پیمان‌های گذشته با ردیف «یاد آرید». ای همنشینان، از همدم شبانه یاد کنید و حق بندگی خالصانه را به خاطر آورید. بیت پنجم تمثیلی از سوارکاری است: اگر اسب دولت سرکش می‌رود، با سر تازیانه از همراهان یاد کنید؛ یعنی در اوج کامیابی دوستان قدیم را فراموش نکنید. بیت ششم پند تلخی است: اگر غم وفاداران را نمی‌خورید، از بی‌وفایی روزگار یاد کنید.
شرح بیت‌ها
بیت ۱معاشران ز حریفِ شبانه یاد آرید / حقوقِ بندگیِ مخلصانه یاد آرید
ای همنشینان، از همدم شبانه یاد کنید و حق بندگی خالصانه را به خاطر آورید.
بیت ۴چو در میانِ مراد آورید دستِ امید / ز عهدِ صحبت ما در میانه یاد آرید
وقتی دست امید را در میان مراد آوردید (کامیاب شدید)، از پیمان همنشینی ما یاد کنید.
بیت ۵سمندِ دولت اگر چند سرکشیده رَوَد / ز همرهان به سرِ تازیانه یاد آرید
اگر اسب دولت سرکش و تند می‌رود، با سر تازیانه از همراهان یاد کنید.
بیت ۶نمی‌خورید زمانی غمِ وفاداران / ز بی‌وفاییِ دورِ زمانه یاد آرید
اگر زمانی غم وفاداران را نمی‌خورید، از بی‌وفایی گردش روزگار یاد کنید.
معنی واژه‌ها
- معاشران
- همنشینان
- حریف
- همدم
- چغانه
- نوعی ساز
- سمند
- اسب
- وجه مرحمت
- از روی لطف
- صدر جلال
- جایگاه بزرگی
- آستانه
- درگاه