حافظ · غزل شماره ۲۵۶
نصیحتی کُنَمَت بشنو و بهانه مَگیر
نصیحتی کُنَمَت بشنو و بهانه مَگیرهر آنچه ناصِحِ مُشْفِق بگویَدَت بپذیر
ز وصلِ رویِ جوانان تَمَتُّعی بردارکه در کمینگهِ عمر است مَکرِ عالَمِ پیر
نَعیم هر دو جهان پیش عاشقان بجویکه این متاعِ قلیل است و آن عَطایِ کثیر
معاشری خوش و رودی بساز می‌خواهمکه دردِ خویش بگویم به نالهٔ بَم و زیر
بر آن سَرَم که نَنوشَم مِی و گُنَه نکنماگر موافقِ تدبیرِ من شَوَد تقدیر
چو قسمتِ ازلی بی‌حضورِ ما کردندگر اندکی نه به وِفقِ رضاست خرده مگیر
چو لاله در قَدَحم ریز ساقیا مِی و مُشککه نقشِ خالِ نگارم نمی‌رود ز ضمیر
بیار ساغرِ دُرِّ خوشاب ای ساقیحسود گو کَرَمِ آصفی ببین و بمیر
به عزمِ توبه نهادم قدح ز کف صد بارولی کرشمهٔ ساقی نمی‌کُنَد تقصیر
مِی دوساله و محبوبِ چارده سالههمین بس است مرا صُحبتِ صَغیر و کَبیر
دل رمیدهٔ ما را که پیش می‌گیرد؟خبر دهید به مجنونِ خسته از زنجیر
حدیثِ توبه در این بزمگه مگو حافظکه ساقیان کمان ابرویَت زَنَند به تیر
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمده‌اید
پند دلسوزانه را بشنو و بهانه نیاور. برخی چیزها در اختیار تو نیست؛ آن‌ها را بپذیر و بر آنچه در توان داری تمرکز کن.
تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی پندآموز که با دعوت به شنیدن نصیحت آغاز می‌شود: نصیحتی می‌کنم، بشنو و بهانه مگیر؛ هر چه ناصح مهربان می‌گوید بپذیر. بیت پنجم نکته‌ای ژرف درباره اراده و تقدیر دارد: بر آنم که گناه نکنم، اگر تقدیر با تدبیر من موافق شود. بیت ششم نیز حکیمانه است: چون قسمت ازلی بی‌حضور ما تعیین شد، اگر اندکی مطابق رضای ما نیست خرده مگیر. بیت نهم اعترافی صادقانه است: صد بار به قصد توبه قدح را کنار گذاشتم.
شرح بیت‌ها
بیت ۱نصیحتی کُنَمَت بشنو و بهانه مَگیر / هر آنچه ناصِحِ مُشْفِق بگویَدَت بپذیر
نصیحتی می‌کنم، بشنو و بهانه مگیر؛ هر چه ناصح مهربان به تو می‌گوید بپذیر.
بیت ۲ز وصلِ رویِ جوانان تَمَتُّعی بردار / که در کمینگهِ عمر است مَکرِ عالَمِ پیر
از دیدار جوانان بهره‌ای ببر، که مکر عالم پیر در کمینگاه عمر است.
بیت ۵بر آن سَرَم که نَنوشَم مِی و گُنَه نکنم / اگر موافقِ تدبیرِ من شَوَد تقدیر
بر آنم که می ننوشم و گناه نکنم، اگر تقدیر با تدبیر من موافق شود.
بیت ۶چو قسمتِ ازلی بی‌حضورِ ما کردند / گر اندکی نه به وِفقِ رضاست خرده مگیر
چون قسمت ازلی را بی‌حضور ما تعیین کردند، اگر اندکی مطابق رضا نیست خرده مگیر.
بیت ۹به عزمِ توبه نهادم قدح ز کف صد بار / ولی کرشمهٔ ساقی نمی‌کُنَد تقصیر
صد بار به قصد توبه قدح را از دست نهادم، اما کرشمه ساقی کوتاهی نمی‌کند.
معنی واژه‌ها
- ناصح
- پنددهنده
- مشفق
- مهربان
- تمتع
- بهره‌مندی
- نعیم
- نعمت
- رود
- ساز زهی
- بم و زیر
- صدای بم و زیر ساز
- وفق
- موافقت
- آصفی
- منسوب به آصف؛ وزیرانه