پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۶۹

دلا، رَفیقِ سفر بختِ نیکخواهت بس

دلا، رَفیقِ سفر بختِ نیکخواهت بسنسیمِ روضهٔ شیراز، پیکِ راهت بس

دگر ز منزلِ جانان سفر مَکُن درویشکه سِیرِ معنوی و کُنجِ خانقاهت بس

وگر کمین بِگُشایَد غمی ز گوشهٔ دلحریمِ درگهِ پیرِ مغان، پناهت بس

به صَدرِ مِصْطَبه بنشین و ساغرِ مِی‌ نوشکه این قَدَر ز جهان، کسبِ مال و جاهَت بس

زیادتی مَطَلَب، کار بر خود آسان کنصُراحیِ مِیِ لعل و بُتی چو ماهَت بس

فلک به مَردمِ نادان دهد زِمامِ مرادتو اهل فضلی و دانش، همین گناهت بس

هوایِ مسکن مألوف و عهدِ یارِ قدیمز رهروانِ سفرکرده، عذرخواهت بس

به مِنَّتِ دگران خو مَکُن که در دو جهانرضایِ ایزد و اِنعامِ پادشاهت بس

به هیچ وِردِ دگر نیست حاجت ای حافظدعایِ نیمْ‌شب و درسِ صبحگاهت بس

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

اگر شایستگی‌ات دیده نمی‌شود، دلسرد نشو؛ این گناه روزگار است نه تو. قناعت کن و خودت را به منت دیگران وابسته نکن.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی در قناعت و بس بودن با ردیف «بس». ای دل، بخت نیکخواه رفیق سفرت و نسیم باغ شیراز پیک راهت بس است. این غزل را اشاره به دل کندن از سفر و ماندن در شیراز دانسته‌اند. بیت ششم از مشهورترین ابیات اجتماعی دیوان است: فلک زمام مراد را به مردم نادان می‌دهد؛ تو اهل فضل و دانشی، همین گناهت بس است. بیت هشتم پند عزت نفس است: به منت دیگران خو مکن. بیت پایانی: دعای نیمه‌شب و درس صبحگاه تو را بس است.

شرح بیت‌ها

بیت ۱دلا، رَفیقِ سفر بختِ نیکخواهت بس / نسیمِ روضهٔ شیراز، پیکِ راهت بس

ای دل، بخت نیکخواه رفیق سفرت بس است و نسیم باغ شیراز پیک راهت بس است.

بیت ۵زیادتی مَطَلَب، کار بر خود آسان کن / صُراحیِ مِیِ لعل و بُتی چو ماهَت بس

بیشتر مخواه و کار را بر خود آسان کن؛ صراحی می لعل و زیبارویی مانند ماه تو را بس است.

بیت ۶فلک به مَردمِ نادان دهد زِمامِ مراد / تو اهل فضلی و دانش، همین گناهت بس

فلک زمام مراد را به مردم نادان می‌دهد؛ تو اهل فضل و دانشی، همین گناهت بس است.

بیت ۸به مِنَّتِ دگران خو مَکُن که در دو جهان / رضایِ ایزد و اِنعامِ پادشاهت بس

به منت دیگران خو مکن، که در دو جهان رضای خدا و بخشش پادشاه تو را بس است.

بیت ۹به هیچ وِردِ دگر نیست حاجت ای حافظ / دعایِ نیمْ‌شب و درسِ صبحگاهت بس

حافظ، به هیچ ذکر دیگری نیاز نیست؛ دعای نیمه‌شب و درس صبحگاهت بس است.

معنی واژه‌ها

روضه
باغ
خانقاه
محل عبادت صوفیان
مصطبه
سکوی مجلس
جاه
مقام
زمام
مهار
مسکن مألوف
خانه آشنا
منت
سپاس تحمیلی