حافظ · غزل شماره ۲۶۹
دلا، رَفیقِ سفر بختِ نیکخواهت بس
دلا، رَفیقِ سفر بختِ نیکخواهت بسنسیمِ روضهٔ شیراز، پیکِ راهت بس
دگر ز منزلِ جانان سفر مَکُن درویشکه سِیرِ معنوی و کُنجِ خانقاهت بس
وگر کمین بِگُشایَد غمی ز گوشهٔ دلحریمِ درگهِ پیرِ مغان، پناهت بس
به صَدرِ مِصْطَبه بنشین و ساغرِ مِی نوشکه این قَدَر ز جهان، کسبِ مال و جاهَت بس
زیادتی مَطَلَب، کار بر خود آسان کنصُراحیِ مِیِ لعل و بُتی چو ماهَت بس
فلک به مَردمِ نادان دهد زِمامِ مرادتو اهل فضلی و دانش، همین گناهت بس
هوایِ مسکن مألوف و عهدِ یارِ قدیمز رهروانِ سفرکرده، عذرخواهت بس
به مِنَّتِ دگران خو مَکُن که در دو جهانرضایِ ایزد و اِنعامِ پادشاهت بس
به هیچ وِردِ دگر نیست حاجت ای حافظدعایِ نیمْشب و درسِ صبحگاهت بس
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
اگر شایستگیات دیده نمیشود، دلسرد نشو؛ این گناه روزگار است نه تو. قناعت کن و خودت را به منت دیگران وابسته نکن.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در قناعت و بس بودن با ردیف «بس». ای دل، بخت نیکخواه رفیق سفرت و نسیم باغ شیراز پیک راهت بس است. این غزل را اشاره به دل کندن از سفر و ماندن در شیراز دانستهاند. بیت ششم از مشهورترین ابیات اجتماعی دیوان است: فلک زمام مراد را به مردم نادان میدهد؛ تو اهل فضل و دانشی، همین گناهت بس است. بیت هشتم پند عزت نفس است: به منت دیگران خو مکن. بیت پایانی: دعای نیمهشب و درس صبحگاه تو را بس است.
شرح بیتها
بیت ۱دلا، رَفیقِ سفر بختِ نیکخواهت بس / نسیمِ روضهٔ شیراز، پیکِ راهت بس
ای دل، بخت نیکخواه رفیق سفرت بس است و نسیم باغ شیراز پیک راهت بس است.
بیت ۵زیادتی مَطَلَب، کار بر خود آسان کن / صُراحیِ مِیِ لعل و بُتی چو ماهَت بس
بیشتر مخواه و کار را بر خود آسان کن؛ صراحی می لعل و زیبارویی مانند ماه تو را بس است.
بیت ۶فلک به مَردمِ نادان دهد زِمامِ مراد / تو اهل فضلی و دانش، همین گناهت بس
فلک زمام مراد را به مردم نادان میدهد؛ تو اهل فضل و دانشی، همین گناهت بس است.
بیت ۸به مِنَّتِ دگران خو مَکُن که در دو جهان / رضایِ ایزد و اِنعامِ پادشاهت بس
به منت دیگران خو مکن، که در دو جهان رضای خدا و بخشش پادشاه تو را بس است.
بیت ۹به هیچ وِردِ دگر نیست حاجت ای حافظ / دعایِ نیمْشب و درسِ صبحگاهت بس
حافظ، به هیچ ذکر دیگری نیاز نیست؛ دعای نیمهشب و درس صبحگاهت بس است.
معنی واژهها
- روضه
- باغ
- خانقاه
- محل عبادت صوفیان
- مصطبه
- سکوی مجلس
- جاه
- مقام
- زمام
- مهار
- مسکن مألوف
- خانه آشنا
- منت
- سپاس تحمیلی