حافظ · غزل شماره ۲۷۳
اگر رفیقِ شفیقی، درست پیمان باش
اگر رفیقِ شفیقی، درست پیمان باشحریفِ خانه و گرمابه و گلستان باش
شِکَنجِ زلفِ پریشان به دستِ باد مدهمگو که خاطرِ عُشّاق، گو پریشان باش
گَرَت هواست که با خِضْر همنشین باشینهان ز چشمِ سِکَندَر چو آبِ حیوان باش
زبورِ عشق نوازی نه کارِ هر مرغی استبیا و نوگُلِ این بلبلِ غزلخوان باش
طریقِ خدمت و آیینِ بندگی کردنخدای را که رها کن به ما و سلطان باش
دگر به صیدِ حرم تیغ برمکش، زنهاروز آن که با دلِ ما کردهای پشیمان باش
تو شمعِ انجمنی، یکزبان و یکدل شوخیال و کوشش پروانه بین و خندان باش
کمالِ دلبری و حُسن در نظربازی استبه شیوهٔ نظر، از نادرانِ دوران باش
خموش حافظ و از جورِ یار ناله مکنتو را که گفت که در رویِ خوب، حیران باش؟
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
دوست واقعی در همه حال همراه است، نه فقط در خوشی. یکرنگ و یکدل باش؛ همین ارزش تو را میسازد.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی پندآموز درباره دوستی واقعی. بیت نخست از مشهورترین ابیات دیوان است: اگر رفیق مهربانی، در پیمان استوار باش؛ همدم خانه و گرمابه و گلستان باش؛ یعنی در همه حال همراه باش. بیت سوم تمثیلی از داستان اسکندر و خضر است: اگر میخواهی همنشین خضر باشی، مانند آب حیات از چشم اسکندر پنهان باش؛ یعنی از قدرتطلبان دوری کن. بیت هفتم پندی زیباست: تو شمع انجمنی، یکزبان و یکدل شو.
شرح بیتها
بیت ۱اگر رفیقِ شفیقی، درست پیمان باش / حریفِ خانه و گرمابه و گلستان باش
اگر رفیق مهربانی، در پیمان استوار باش؛ همدم خانه و گرمابه و گلستان باش.
بیت ۲شِکَنجِ زلفِ پریشان به دستِ باد مده / مگو که خاطرِ عُشّاق، گو پریشان باش
پیچ زلف پریشان را به دست باد مده؛ مگو که بگذار خاطر عاشقان پریشان باشد.
بیت ۳گَرَت هواست که با خِضْر همنشین باشی / نهان ز چشمِ سِکَندَر چو آبِ حیوان باش
اگر میخواهی همنشین خضر باشی، مانند آب حیات از چشم اسکندر پنهان باش.
بیت ۷تو شمعِ انجمنی، یکزبان و یکدل شو / خیال و کوشش پروانه بین و خندان باش
تو شمع انجمنی؛ یکزبان و یکدل شو؛ خیال و کوشش پروانه را ببین و خندان باش.
بیت ۹خموش حافظ و از جورِ یار ناله مکن / تو را که گفت که در رویِ خوب، حیران باش؟
حافظ، خاموش باش و از جور یار ناله مکن؛ چه کسی به تو گفت که در روی زیبا حیران باش؟
معنی واژهها
- شفیق
- مهربان
- گرمابه
- حمام
- آب حیوان
- آب حیات
- سکندر
- اسکندر
- زبور
- کتاب داوود؛ نغمه
- صید حرم
- شکار ممنوع در حرم
- نادران
- کمیابها