پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۷۳

اگر رفیقِ شفیقی، درست پیمان باش

اگر رفیقِ شفیقی، درست پیمان باشحریفِ خانه و گرمابه و گلستان باش

شِکَنجِ زلفِ پریشان به دستِ باد مدهمگو که خاطرِ عُشّاق، گو پریشان باش

گَرَت هواست که با خِضْر هم‌نشین باشینهان ز چشمِ سِکَندَر چو آبِ حیوان باش

زبورِ عشق نوازی نه کارِ هر مرغی استبیا و نوگُلِ این بلبلِ غزل‌خوان باش

طریقِ خدمت و آیینِ بندگی کردنخدای را که رها کن به ما و سلطان باش

دگر به صیدِ حرم تیغ برمکش، زنهاروز آن که با دلِ ما کرده‌ای پشیمان باش

تو شمعِ انجمنی، یک‌زبان و یک‌دل شوخیال و کوشش پروانه بین و خندان باش

کمالِ دل‌بری و حُسن در نظربازی استبه شیوهٔ نظر، از نادرانِ دوران باش

خموش حافظ و از جورِ یار ناله مکنتو را که گفت که در رویِ خوب، حیران باش؟

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

دوست واقعی در همه حال همراه است، نه فقط در خوشی. یک‌رنگ و یک‌دل باش؛ همین ارزش تو را می‌سازد.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی پندآموز درباره دوستی واقعی. بیت نخست از مشهورترین ابیات دیوان است: اگر رفیق مهربانی، در پیمان استوار باش؛ همدم خانه و گرمابه و گلستان باش؛ یعنی در همه حال همراه باش. بیت سوم تمثیلی از داستان اسکندر و خضر است: اگر می‌خواهی همنشین خضر باشی، مانند آب حیات از چشم اسکندر پنهان باش؛ یعنی از قدرت‌طلبان دوری کن. بیت هفتم پندی زیباست: تو شمع انجمنی، یک‌زبان و یک‌دل شو.

شرح بیت‌ها

بیت ۱اگر رفیقِ شفیقی، درست پیمان باش / حریفِ خانه و گرمابه و گلستان باش

اگر رفیق مهربانی، در پیمان استوار باش؛ همدم خانه و گرمابه و گلستان باش.

بیت ۲شِکَنجِ زلفِ پریشان به دستِ باد مده / مگو که خاطرِ عُشّاق، گو پریشان باش

پیچ زلف پریشان را به دست باد مده؛ مگو که بگذار خاطر عاشقان پریشان باشد.

بیت ۳گَرَت هواست که با خِضْر هم‌نشین باشی / نهان ز چشمِ سِکَندَر چو آبِ حیوان باش

اگر می‌خواهی همنشین خضر باشی، مانند آب حیات از چشم اسکندر پنهان باش.

بیت ۷تو شمعِ انجمنی، یک‌زبان و یک‌دل شو / خیال و کوشش پروانه بین و خندان باش

تو شمع انجمنی؛ یک‌زبان و یک‌دل شو؛ خیال و کوشش پروانه را ببین و خندان باش.

بیت ۹خموش حافظ و از جورِ یار ناله مکن / تو را که گفت که در رویِ خوب، حیران باش؟

حافظ، خاموش باش و از جور یار ناله مکن؛ چه کسی به تو گفت که در روی زیبا حیران باش؟

معنی واژه‌ها

شفیق
مهربان
گرمابه
حمام
آب حیوان
آب حیات
سکندر
اسکندر
زبور
کتاب داوود؛ نغمه
صید حرم
شکار ممنوع در حرم
نادران
کمیاب‌ها