حافظ · غزل شماره ۳۰۱
ای دلِ ریشِ مرا با لبِ تو حقِّ نمک
ای دلِ ریشِ مرا با لبِ تو حقِّ نمکحق نگه دار که من میروم، الله مَعَک
تویی آن گوهرِ پاکیزه که در عالمِ قدسذکرِ خیرِ تو بُوَد حاصلِ تسبیحِ مَلَک
در خلوصِ مَنَت ار هست شکی، تجربه کنکس عیارِ زرِ خالص نشناسد چو محَک
گفته بودی که شَوَم مست و دو بوست بدهموعده از حد بشد و ما نه دو دیدیم و نه یَک
بگشا پستهٔ خندان و شِکَرریزی کنخلق را از دهنِ خویش مَیَنداز به شک
چرخ برهم زنم ار غیرِ مرادم گرددمن نه آنم که زبونی کشَم از چرخِ فلک
چون بَرِ حافظِ خویشش نگذاری باریای رقیب از بَرِ او یک دو قدم دورتَرَک
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
اگر کسی در صداقتت شک دارد، بگذار زمان و تجربه قضاوت کند. حق دوستی را نگه دار، حتی وقتی راهتان جدا میشود.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در وداع و پاسداشت حق دوستی. ای که دل زخمی من با لب تو حق نمک دارد، حق را نگه دار که من میروم؛ «خدا همراهت». بیت سوم پندی مشهور است: اگر در خلوص من شک داری آزمایش کن، که عیار زر خالص را هیچ کس مانند محک نمیشناسد. بیت چهارم گلهای شیرین از وعدهای عملنشده است. بیت ششم عزت نفس عاشق است: اگر چرخ به غیر مراد من بگردد آن را بر هم میزنم؛ من اهل خواری کشیدن از فلک نیستم.
شرح بیتها
بیت ۱ای دلِ ریشِ مرا با لبِ تو حقِّ نمک / حق نگه دار که من میروم، الله مَعَک
ای که دل زخمی من با لب تو حق نمک دارد، حق را نگه دار که من میروم؛ خدا همراهت.
بیت ۲تویی آن گوهرِ پاکیزه که در عالمِ قدس / ذکرِ خیرِ تو بُوَد حاصلِ تسبیحِ مَلَک
تو آن گوهر پاکی هستی که در عالم قدس یاد خیر تو حاصل تسبیح فرشتگان است.
بیت ۳در خلوصِ مَنَت ار هست شکی، تجربه کن / کس عیارِ زرِ خالص نشناسد چو محَک
اگر در خلوص من شکی داری آزمایش کن؛ کسی عیار زر خالص را مانند محک نمیشناسد.
بیت ۴گفته بودی که شَوَم مست و دو بوست بدهم / وعده از حد بشد و ما نه دو دیدیم و نه یَک
گفته بودی مست میشوم و دو بوسهات میدهم؛ وعده از حد گذشت و ما نه دو دیدیم نه یک.
بیت ۶چرخ برهم زنم ار غیرِ مرادم گردد / من نه آنم که زبونی کشَم از چرخِ فلک
اگر چرخ به غیر مراد من بگردد آن را بر هم میزنم؛ من اهل خواری کشیدن از فلک نیستم.
معنی واژهها
- دل ریش
- دل زخمی
- حق نمک
- حق نان و نمک، حق دوستی
- الله معک
- خدا همراهت
- عالم قدس
- عالم پاک فرشتگان
- محک
- سنگ آزمایش زر
- زبونی
- خواری
- دورترک
- کمی دورتر