حافظ · غزل شماره ۳۰۴
دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کامل
دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کاملیَحیَی بنِ مُظَفَّر مَلِکِ عالمِ عادل
ای درگهِ اسلام پناهِ تو گشادهبر رویِ زمین روزنهٔ جان و دَرِ دل
تعظیمِ تو بر جان و خِرَد واجب و لازماِنعام تو بر کون و مکان فایض و شامل
روزِ ازل از کِلکِ تو یک قطره سیاهیبر رویِ مَه افتاد که شد حلِّ مسائل
خورشید چو آن خالِ سیَه دید، به دل گفتای کاج که من بودَمی آن هندویِ مقبل
شاها فلک از بزمِ تو در رقص و سَماع استدستِ طَرَب از دامنِ این زمزمه مَگسِل
مِی نوش و جهان بخش که از زلفِ کمندتشد گردنِ بدخواه گرفتار سَلاسِل
دورِ فلکی یکسَره بر مَنْهَجِ عدل استخوش باش که ظالم نَبَرد راه به منزل
حافظ قلمِ شاه جهان مُقسِمِ رزق استاز بهرِ معیشت مَکُن اندیشهٔ باطل
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
چرخ روزگار سرانجام بر مدار عدل میگردد؛ ستمگر به مقصد نمیرسد. برای روزیات بیش از حد نگران نباش.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
قصیدهگونهای در ستایش نصرتالدین شاه یحیی از فرمانروایان آل مظفر. دارای جهان، یاریدهنده دین، خسرو کامل، یحیی بن مظفر، پادشاه عالم عادل. بیت چهارم تصویری شاعرانه دارد: روز ازل از قلم تو قطرهای سیاهی بر روی ماه افتاد و مسائل حل شد. بیت هشتم پیام اصلی را دارد: گردش فلک یکسره بر راه عدل است؛ خوش باش که ستمگر به منزل نمیرسد. بیت پایانی: قلم شاه تقسیمکننده روزی است؛ برای معاش اندیشه باطل مکن.
شرح بیتها
بیت ۱دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کامل / یَحیَی بنِ مُظَفَّر مَلِکِ عالمِ عادل
دارای جهان، یاریدهنده دین، خسرو کامل، یحیی بن مظفر، پادشاه عالم و عادل.
بیت ۲ای درگهِ اسلام پناهِ تو گشاده / بر رویِ زمین روزنهٔ جان و دَرِ دل
ای که درگاه اسلامپناهت روزنه جان و در دل را بر روی زمین گشوده است.
بیت ۴روزِ ازل از کِلکِ تو یک قطره سیاهی / بر رویِ مَه افتاد که شد حلِّ مسائل
روز ازل از قلم تو قطرهای سیاهی بر روی ماه افتاد که مسائل را حل کرد.
بیت ۸دورِ فلکی یکسَره بر مَنْهَجِ عدل است / خوش باش که ظالم نَبَرد راه به منزل
گردش فلک یکسره بر راه عدل است؛ خوش باش که ستمگر به منزل نمیرسد.
بیت ۹حافظ قلمِ شاه جهان مُقسِمِ رزق است / از بهرِ معیشت مَکُن اندیشهٔ باطل
حافظ، قلم شاه جهان تقسیمکننده روزی است؛ برای معاش اندیشه باطل مکن.
معنی واژهها
- نصرت دین
- یاریدهنده دین
- انعام
- بخشش
- فایض
- جاری
- کلک
- قلم
- هندوی مقبل
- خال سیاه خوشاقبال
- سلاسل
- زنجیرها
- منهج
- راه
- مقسم رزق
- تقسیمکننده روزی