پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۳۲۱

هر چند پیر و خسته‌دل و ناتوان شدم

هر چند پیر و خسته‌دل و ناتوان شدمهر گَه که یادِ رویِ تو کردم جوان شدم

شکرِ خدا که هر چه طلب کردم از خدابر مُنتهایِ همتِ خود کامران شدم

ای گُلبُن جوان! بَرِ دولت بخور که مندر سایهٔ تو بلبلِ باغِ جهان شدم

اول ز تحت و فوقِ وجودم خبر نبوددر مکتبِ غمِ تو، چُنین نکته‌دان شدم

قسمت حوالتم به خرابات می‌کندهر چند کاینچنین شدم و آنچنان شدم

آن روز بر دلم درِ معنی گشوده شدکز ساکنانِ درگهِ پیرِ مغان شدم

در شاه‌راهِ دولتِ سرمد به تختِ بختبا جامِ مِی به کامِ دلِ دوستان شدم

از آن زمان که فتنهٔ چشمت به من رسیدایمن ز شرِّ فتنهٔ آخرزمان شدم

من پیرِ سال و ماه نیَم، یار بی‌وفاستبر من چو عمر می‌گذرد پیر از آن شدم

دوشم نوید داد عنایت که حافظابازآ که من به عفوِ گناهت ضمان شدم

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

سن تو را پیر نمی‌کند، غم و بی‌وفایی می‌کند. یاد کسانی که دوستشان داری دلت را جوان نگه می‌دارد. سختی‌ها معلم تو بوده‌اند.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی امیدبخش درباره جوانی دل. هرچند پیر و خسته‌دل و ناتوان شدم، هر گاه یاد روی تو کردم جوان شدم. بیت دوم شکرگزاری است: شکر خدا که هر چه از خدا خواستم، تا نهایت همتم کامیاب شدم. بیت چهارم نکته‌ای آموزشی دارد: اول از بالا و پایین وجودم خبر نداشتم؛ در مکتب غم تو چنین نکته‌دان شدم. بیت نهم مشهور است: من پیر سال و ماه نیستم؛ یار بی‌وفاست که عمر بر من می‌گذرد و از آن پیر شدم. بیت پایانی مژده بخشش است.

شرح بیت‌ها

بیت ۱هر چند پیر و خسته‌دل و ناتوان شدم / هر گَه که یادِ رویِ تو کردم جوان شدم

هرچند پیر و خسته‌دل و ناتوان شدم، هر گاه یاد روی تو کردم جوان شدم.

بیت ۲شکرِ خدا که هر چه طلب کردم از خدا / بر مُنتهایِ همتِ خود کامران شدم

شکر خدا که هر چه از خدا خواستم، تا نهایت همتم کامیاب شدم.

بیت ۴اول ز تحت و فوقِ وجودم خبر نبود / در مکتبِ غمِ تو، چُنین نکته‌دان شدم

اول از بالا و پایین وجودم خبر نداشتم؛ در مکتب غم تو چنین نکته‌دان شدم.

بیت ۹من پیرِ سال و ماه نیَم، یار بی‌وفاست / بر من چو عمر می‌گذرد پیر از آن شدم

من پیر سال و ماه نیستم؛ یار بی‌وفاست؛ عمر بر من می‌گذرد و از این رو پیر شدم.

بیت ۱۰دوشم نوید داد عنایت که حافظا / بازآ که من به عفوِ گناهت ضمان شدم

دیشب عنایت الهی مژده داد: حافظ بازآ، که من ضامن بخشش گناهت شدم.

معنی واژه‌ها

خسته‌دل
دل‌آزرده
منتها
نهایت
کامران
کامیاب
تحت و فوق
پایین و بالا
دولت سرمد
بخت جاودان
فتنه آخرزمان
آشوب پایان جهان
ضمان
ضامن